Ευρωπαϊκές Υποθέσεις

    

Το Μέλλον της Ευρώπης και ο ρόλος της Βουλής των Αντιπροσώπων
Συνταγματική Συνθήκη

 

Η Συνέλευση, αφού μελέτησε τα διάφορα θέματα και τις τελικές εκθέσεις των Ομάδων Εργασίας, συνέταξε και παρουσίασε τμηματικά στην ολομέλεια σχέδια άρθρων μιας Συνταγματικής Συνθήκης. Στη συνέχεια ακολούθησε συζήτηση για τα διάφορα θέματα μέχρι την κατάληξη του τελικού συναινετικού εγγράφου στις 13 Ιουνίου 2003.

Το σχέδιο αυτό υποβλήθηκε στη Σύνοδο Κορυφής της Θεσσαλονίκης στις 20 Ιουνίου του 2003.

Μαζί με το αποτέλεσμα των εθνικών συζητήσεων για το μέλλον της Ένωσης, το τελικό έγγραφο αποτέλεσε αφετηρία των συζητήσεων στη Διακυβερνητική Διάσκεψη, η οποία και έλαβε τις τελικές αποφάσεις.

 

Στις 29 Οκτωβρίου 2004, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων των 25 κρατών μελών και των 3 υποψηφίων χωρών υπέγραψαν τη Συνθήκη για τη θέσπιση Συντάγματος της Ευρώπης η οποία εγκρίθηκε ομόφωνα στις 18 Ιουνίου του ίδιου έτους.

 

Αυτή η Συνθήκη θα τεθεί σε ισχύ μόνον όταν θα έχει εγκριθεί από κάθε υπογράφουσα χώρα σύμφωνα με τις συνταγματικές της διαδικασίες. Ανάλογα με τις νομικές και ιστορικές παραδόσεις των χωρών, οι διαδικασίες που προβλέπουν τα συντάγματα γι' αυτόν το σκοπό, δεν είναι όμοιες: περιλαμβάνουν έναν ή και τους δύο από τους ακόλουθους μηχανισμούς:

 

  •    " την "κοινοβουλευτική" μέθοδο, όπου το κείμενο εγκρίνεται μετά την ψήφιση κειμένου με το οποίο επικυρώνεται μια διεθνής συνθήκη από το ή τα σώματα του Κοινοβουλίου του κράτους· ή/και

  •      " τη μέθοδο του "δημοψηφίσματος", όπου διοργανώνεται δημοψήφισμα, κατά το οποίο οι πολίτες αποφασίζουν αν είναι υπέρ ή κατά της Συνθήκης.

Οι δύο αυτές μέθοδοι μπορούν να έχουν παραλλαγές ή να συνδυάζονται ανάλογα με τη χώρα ή ανάλογα με άλλες απαιτήσεις, όπως για παράδειγμα, όταν η επικύρωση της συνθήκης απαιτεί, λόγω του περιεχομένου αυτού του κειμένου, προηγούμενη προσαρμογή του εθνικού Συντάγματος.

 

Τελικό Κείμενο της Συνθήκης

 

Το τελικό κείμενο της Συνθήκης αποτελείται από 4 μέρη

-       Μέρος Ι: Αρχές και σκοποί της Ένωσης, ιθαγένεια, αρμοδιότητες και η άσκησή τους, ενισχυμένη συνεργασία, όργανα της Ένωσης, δημοσιονομικά ζητήματα, εγγύς περιβάλλον και η ιδιότητα του μέλους της Ένωσης,

-       Μέρος ΙΙ: Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων

-       Μέρος ΙΙΙ: Πολιτικές της Ένωσης

-       Μέρος ΙV:  Γενικές και Τελικές διατάξεις.

 

Στο κείμενο επισυνάπτεται σειρά πρωτοκόλλων και δηλώσεων για το ρόλο των εθνικών κοινοβουλίων, τον έλεγχο της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης, την τροποποίηση της Συνθήκης ΕΚΑΕ και το Συμβούλιο της Ευρωζώνης.

 

Ειδικότερα, οι βασικές καινοτομίες της Συνθήκης συνίστανται στα εξής:

1.       Ενιαία νομική προσωπικότητα της ΕΕ

Η εν λόγω Συνθήκη αντικαθιστά όλες τις υφιστάμενες ευρωπαϊκές συνθήκες με ένα ενιαίο κείμενο το οποίο θα αποτελεί τη βάση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.  Επιπλέον, εξασφαλίζει ενιαία νομική προσωπικότητα της ΕΕ με την κατάργηση της δομής σε πυλώνες που θέσπισε η Συνθήκη του Μάαστριχτ.  Οι δύο πυλώνες (ΚΕΠΠΑ, συνεργασία σε αστυνομικά και ποινικά θέματα) θα συγχωνευθούν στον πρώτο πυλώνα (Ευρωπαϊκή Κοινότητα).

 

2.       Απλοποίηση των διαδικασιών λήψης αποφάσεων και των μέσων δράσης

Κατοχυρώνονται έξι τύποι νομικών πράξεων με απλή και σαφή ορολογία και θεσπίζεται σαφής ιεραρχία κανόνων. Επιπλέον, εισάγεται μια νέα κατηγορία μέσου, οι κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμοί, η έκδοση των οποίων ανατίθεται από τη νομοθετική αρχή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.  Πρόσθετα, παρέχεται πρωτεύουσα θέση στη συνήθη νομοθετική διαδικασία, η οποία αντιστοιχεί στη σημερινή διαδικασία συναπόφασης.

 

3.       Καταμερισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και της ΕΕ

Η Συνθήκη απαριθμεί και κατατάσσει σε κατηγορίες τις αρμοδιότητες.  Αποκλειστικές στην ΕΕ, συντρέχουσες με αυτές των κρατών μελών και αρμοδιότητες για το συντονισμό των οποίων υπεύθυνη καθίσταται η ΕΕ.

 

4.       Ενσωμάτωση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων

Η Συνθήκη ενσωματώνει το Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ο οποίος περιλαμβάνει το σύνολο των αστικών, πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων των Ευρωπαίων πολιτών και των προσώπων που ζουν στην επικράτεια της ΕΕ.  Εμπεριέχει πρόσθετα δικαιώματα, όπως τα κοινωνικά δικαιώματα των εργαζομένων, την προστασία των προσωπικών δεδομένων, τη βιοηθική και το δικαίωμα χρηστής διοίκησης.   Ο Χάρτης θα είναι νομικά δεσμευτικός.

 

5.       Έμφαση στο δημοκρατικό βίο της ΕΕ

Η Συνθήκη εμπεριέχει ξεχωριστό κεφάλαιο που αφορά το δημοκρατικό βίο, όπου διασφαλίζεται η αρχή της δημοκρατικής ισότητας, της αντιπροσωπευτικής και συμμετοχικής δημοκρατίας και η διαφάνεια των εργασιών των θεσμικών οργάνων, αναγνωρίζεται η σημασία της διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους και κατοχυρώνεται το δικαίωμα των Ευρωπαίων πολιτών προσφυγής στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή.

 

6.       Νέος ρόλος στα εθνικά κοινοβούλια

Η Συνθήκη προβλέπει την έγκαιρη ενημέρωση των εθνικών κοινοβουλίων για τις προτεινόμενες νομοθεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις πολιτικές της ΕΕ και εισάγει μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης, με βάση τον οποίο τα εθνικά κοινοβούλια θα εμπλέκονται στον έλεγχο συμβατότητας των προτεινόμενων νομοθεσιών με την αρχή της επικουρικότητας.

 

7.       Αλλαγές στο σύστημα ψηφοφορίας

Σύμφωνα με τη Συνθήκη, η ψηφοφορία στο Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία επεκτείνεται σε περίπου τριάντα νέους τομείς, στους οποίους μέχρι σήμερα οι αποφάσεις λαμβάνονταν με ομοφωνία.  Η ειδική πλειοψηφία ορίζεται ως το 55% των κρατών μελών που αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 65% του πληθυσμού της ΕΕ.  Το υπό αναφορά σύστημα θα εφαρμόζεται από την 1η Νοεμβρίου 2009.

 

8.       Αλλαγές στα οικονομικά της ΕΕ

Στη Συνθήκη διατηρούνται οι κυριότερες δημοσιονομικές εξουσίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο οποίο αναγνωρίζεται αποφασιστικός ρόλος στο σύνολο του προϋπολογισμού με την εγκατάλειψη της διάκρισης μεταξύ υποχρεωτικών και μη υποχρεωτικών δαπανών.  Ο ετήσιος προϋπολογισμός εγκρίνεται από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, ωστόσο, σε περίπτωση διαφωνίας, η διαδικασία αρχίζει εκ νέου με την παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή νέου σχεδίου προϋπολογισμού.

 

9.       Προώθηση ενισχυμένης συνεργασίας στην άμυνα και ασφάλεια

Η Συνταγματική Συνθήκη δεν εγκαθιδρύει κοινή άμυνα με την έννοια της στρατιωτικής εγγύησης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.  Προβλέπει, ωστόσο, μια μορφή ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα των στρατιωτικών θεμάτων.

 

10.     Δημιουργία θέσης Υπουργού Εξωτερικών της ΕΕ

Η Συνθήκη προτείνει τη δημιουργία θέσης Υπουργού Εξωτερικών της ΕΕ, η οποία συγχωνεύει τις θέσεις του Ύπατου Εκπροσώπου για την ΚΕΠΠΑ και του Επιτρόπου Υπευθύνου για τις Εξωτερικές Σχέσεις.

 

11.     Αλλαγές στη σύνθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Σύμφωνα με τη Συνθήκη, από το 2009 το σύνολο των ευρωβουλευτών δε θα υπερβαίνει τους 750, ενώ κανένα κράτος μέλος δε θα λαμβάνει περισσότερες από 96 έδρες.  Ο ελάχιστος αριθμός ευρωβουλευτών για κάθε κράτος μέλος ορίζεται στους έξι.

 

12.     Αλλαγές στη σύνθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Σύμφωνα με τη Συνθήκη, η αρχή «ένας Επίτροπος ανά κράτος» καταργείται.  Από το 2014 ο αριθμός των Επιτρόπων θα μειωθεί και δε θα μπορεί να είναι μεγαλύτερος από τα δύο τρίτα του αριθμού των κρατών μελών.  Ο διορισμός των Επιτρόπων θα γίνεται στη βάση ενός συστήματος ισότιμης εναλλαγής που θα αντανακλά τη δημογραφική και γεωγραφική ποικιλομορφία των κρατών της ΕΕ.

 

13.     Αλλαγές στην προεδρία του Συμβουλίου των Υπουργών

Η Συνθήκη καταργεί την εκ περιτροπής προεδρία  του Συμβουλίου των Υπουργών και προτείνει εκ περιτροπής προεδρία που θα ασκείται από ομάδα τριών χωρών για περίοδο δεκαοκτώ μηνών.

 

14.     Αλλαγές σε σχέση με την προεδρία της ΕΕ

Η Συνθήκη καταργεί την εκ περιτροπής εξάμηνη προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και προτείνει εκλογή του Προέδρου από τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για θητεία δυόμισι χρόνων.

 

Νέα και Εξελίξεις

 

Σύμφωνα με τη Συνθήκη, αρχικός στόχος ήταν με την επικύρωση της Συνθήκης και από τα 25 Κράτη Μέλη, η θέση της σε ισχύ της 1η Νοεμβρίου 2006.

 

Στη Γαλλία και στην Ολλανδία, οι ψηφοφόροι απέρριψαν το κείμενο του συντάγματος, στις 29 Μαΐου και την 1η Ιουνίου, αντιστοίχως. Σύμφωνα με αυτά τα αποτελέσματα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στις 16 και 17 Ιουνίου 2005, εκτίμησε ότι «   η ημερομηνία της 1ης Νοεμβρίου 2006, που είχε αρχικά προβλεφθεί για τον απολογισμό όσον αφορά τις κυρώσεις, δεν είναι πλέον ρεαλιστική, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη που δεν έχουν κυρώσει το σύνταγμα δεν θα είναι σε θέση να δώσουν μια σαφή απάντηση πριν από τα μέσα του 2007   ». Έχει τώρα αρχίσει μια περίοδος προβληματισμού, εξηγήσεων και συζητήσεων σε όλα τα κράτη μέλη, είτε έχουν κυρώσει το σύνταγμα είτε όχι. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα εξετάσει, υπό την προεδρία της Αυστρίας (πρώτο εξάμηνο του 2006), την πρόοδο των συζητήσεων σχετικά με την κύρωση της συνταγματικής συνθήκης.

 

Η διαδικασία κύρωσης από τα κράτη μέλη δεν έχει, επομένως, εγκαταλειφθεί. Αν χρειαστεί, το χρονοδιάγραμμά της θα προσαρμοστεί αναλόγως των συνθηκών στις χώρες που δεν έχουν ακόμα κυρώσει το σύνταγμα.

 

 

 

     

    

     © Copyright 2000.  Η Βουλή των Αντιπροσώπων