Αρχείο

    

Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων για την έκθεση που της υποβλήθηκε, με βάση τον Κανονισμό 46Β της Βουλής των Αντιπροσώπων, από την υποεπιτροπή για τη μελέτη του δημογραφικού προβλήματος και τους τρόπους αντιμετώπισής του

Παρόντες:

Αντρέας Φακοντής, πρόεδρος Μαρία Κυριακού
Σκεύη Κούτρα Κουκουμά Αθηνά Κυριακίδου
Νίκος Νουρής Ρούλα Μαυρονικόλα
Μάριος Μαυρίδης  

Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, στα πλαίσια συνεδρίας της, που πραγματοποιήθηκε στις 11 Απριλίου, μελέτησε την έκθεση της υποεπιτροπής της για τη μελέτη του δημογραφικού προβλήματος και τους τρόπους αντιμετώπισής του, η οποία διαβιβάστηκε στην ίδια, έπειτα από την ολοκλήρωση των εργασιών της εν λόγω υποεπιτροπής. Στα πλαίσια της ίδιας συνεδρίας, η επιτροπή ομόφωνα υιοθέτησε το περιεχόμενο της εν λόγω έκθεσης, η οποία επισυνάπτεται ως παράρτημα στην παρούσα έκθεση, την οποία και υποβάλλει για συζήτηση στην ολομέλεια του σώματος.

 

 

 

11 Απριλίου 2016

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Έκθεση της υποεπιτροπής της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων για τη μελέτη του δημογραφικού προβλήματος και τους τρόπους αντιμετώπισής του προς την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων

Παρόντες:

Σκεύη Κούτρα Κουκουμά, πρόεδρος

Μάριος Μαυρίδης

Αθηνά Κυριακίδου

Ρούλα Μαυρονικόλα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η υποεπιτροπή της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων για τη μελέτη του δημογραφικού προβλήματος και τους τρόπους αντιμετώπισής του (στο εξής υποεπιτροπή”) μελέτησε όλο το φάσμα του δημογραφικού προβλήματος στην Κύπρο σε αριθμό συνεδριάσεών της, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στο χρονικό διάστημα μεταξύ 9ης Ιουλίου 2012 και 4ης Απριλίου 2016. Στα πλαίσια των συνεδριάσεων αυτών κλήθηκαν και εξέφρασαν τις θέσεις και απόψεις τους ενώπιον της υποεπιτροπής η τέως Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και η νυν Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (υπό την ιδιότητά της ως προέδρου του Εθνικού Φορέα Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής), ο τέως και ο νυν γενικός διευθυντής του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η διευθύντρια των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, εκπρόσωποι του Υπουργείου Οικονομικών και της Στατιστικής Υπηρεσίας του ίδιου υπουργείου, του Υπουργείου Εσωτερικών, του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, ο Επίτροπος Εθελοντισμού και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, εκπρόσωποι της Γενικής Διεύθυνσης Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Συντονισμού και Ανάπτυξης (ΓΔΕΠΣΑ), της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων (ΠΟΠ), της Παγκύπριας Οργάνωσης Πενταμελούς Οικογένειας (ΠΟΠΟ), του Κυπριακού Συνδέσμου Οικογενειακού Προγραμματισμού, του Παγκύπριου Συντονιστικού Συμβουλίου Εθελοντισμού (ΠΣΣΕ), του Συνδέσμου Πρόληψης και Αντιμετώπισης της Βίας στην Οικογένεια, του Παγκύπριου Συνδέσμου Μονογονεϊκών Οικογενειών και Φίλων, της Παγκύπριας Συνομοσπονδίας Ομοσπονδιών Συνδέσμων Γονέων Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης, της Παγκύπριας Συνομοσπονδίας Ομοσπονδιών Συνδέσμων Γονέων Δημοσίων Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης, της Παγκύπριας Συνομοσπονδίας Ομοσπονδιών Συνδέσμων Γονέων Δημόσιων και Κοινοτικών Νηπιαγωγείων, της Παγκύπριας Συντονιστικής Επιτροπής Προστασίας και Ευημερίας του Παιδιού (ΠΣΕΠΕΠ), της Ένωσης Δήμων Κύπρου, της Ένωσης Κοινοτήτων Κύπρου, του Συνδέσμου Κοινωνιολόγων Κύπρου, των συνδικαλιστικών οργανώσεων ΠΕΟ, ΣΕΚ και ΔΕΟΚ, της ΠΑΣΥΔΥ, των εργοδοτικών οργανώσεων ΟΕΒ και ΚΕΒΕ, ο πρόεδρος και μέλη του διοικητικού συμβουλίου του Ινστιτούτου Δημογραφικής και Μεταναστευτικής Πολιτικής Κύπρου, καθώς και εκπρόσωποι γυναικείων οργανώσεων.

Όπως είναι γνωστό, η ολομέλεια της Βουλής στο Κεφάλαιο Τέταρτο συζήτησε θέμα με τίτλο «Το δημογραφικό πρόβλημα στην Κύπρο και τρόποι αντιμετώπισής του» στις 12 Ιανουαρίου 2012. Η ολομέλεια αποφάσισε συναφώς να παραπέμψει το θέμα για περαιτέρω συζήτηση από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Προς υλοποίηση της πιο πάνω απόφασης της ολομέλειας του σώματος, η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, προτού αυτή μετονομαστεί σε Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, σε συνεδρία της, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 23 Απριλίου 2012, αποφάσισε να αναθέσει την περαιτέρω μελέτη του δημογραφικού προβλήματος και των τρόπων αντιμετώπισής του σε υποεπιτροπή αποτελούμενη από τέσσερα μέλη της.

Σε συνέχεια της πιο πάνω απόφασης για τη σύσταση υποεπιτροπής για το δημογραφικό πρόβλημα, υπήρξε προβληματισμός και τέθηκε εισήγηση από τα μέλη της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής, στις 6 Ιουνίου 2012, για τον καθορισμό των όρων εντολής της υποεπιτροπής, αφού λήφθηκαν υπόψη τα ακόλουθα δεδομένα:

1. Η ανάγκη ύπαρξης μιας αποτελεσματικής δημογραφικής και οικογενειακής πολιτικής η οποία να βασίζεται σε μια γενικότερη κοινωνικοοικονομική πολιτική που θα διασταυρώνεται, συναρτάται και αλληλοσυμπληρώνεται με τις κρατικές πολιτικές για τις εργασιακές σχέσεις και την κοινωνική ασφάλιση, την πολιτική για τη γυναίκα και την ισοτιμία των φύλων και κυρίως στη θέση ότι η μητρότητα, η δημιουργία οικογένειας και η φροντίδα των παιδιών δεν είναι μια στενά ατομική ευθύνη αλλά κοινωνική υπόθεση που απαιτεί την αμέριστη και ολόπλευρη στήριξη της πολιτείας.

2. Η ανάγκη λήψης μέτρων, ώστε να ανατραπεί η πορεία σύμφωνα με την οποία η Κύπρος συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πέντε πιο ευάλωτες ευρωπαϊκές χώρες όσον αφορά το δημογραφικό πρόβλημα, αφού τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται σταδιακή αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων και παράλληλα μείωση του αριθμού των παιδιών.

Σημειώνεται ότι από το 1995 το συνολικό ποσοστό γονιμότητας παρουσιάζει πτωτική πορεία και είναι πιο χαμηλό από το ποσοστό του 2,10%, το οποίο είναι το ελάχιστο ποσοστό που χρειάζεται, για να εξασφαλιστεί η αναπλήρωση του πληθυσμού.

Υπό το φως των πιο πάνω, ως όροι εντολής της υποεπιτροπής καθορίστηκαν οι ακόλουθοι:

1. Η συλλογή στοιχείων και πληροφοριών για την υφιστάμενη δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού της Κύπρου και ειδικότερα:

α. οι τελευταίες στατιστικές,

β. τα αποτελέσματα ερευνών και μελετών αναφορικά με τις κοινωνικές συνθήκες (ποσοστό γονιμότητας, προσδόκιμο όριο ζωής, νοικοκυριά ενός ατόμου, αριθμός διαζυγίων, μετανάστευση κ.λπ.).

2. Η ενημέρωση για τις πολιτικές που η κυβέρνηση προγραμματίζει, προωθεί ή και υλοποιεί προς την κατεύθυνση αντιμετώπισης του προβλήματος.

3. Ο έλεγχος και η παρακολούθηση της υλοποίησης των κρατικών πολιτικών.

4. Η ενημέρωση για το ρόλο και το έργο του Εθνικού Φορέα Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής.

Εν κατακλείδι, αποφασίστηκε από την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή ότι η υποεπιτροπή, υπό το φως όλων των στοιχείων και των δεδομένων που θα τεθούν ενώπιόν της για το δημογραφικό πρόβλημα, θα ετοιμάσει και θα υποβάλει έκθεση στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων με στόχο την περαιτέρω αξιοποίησή της και τη συμβολή στην αντιμετώπιση του προβλήματος, η οποία στη συνέχεια θα υποβληθεί στην ολομέλεια της Βουλής για περαιτέρω συζήτηση.

Επισημαίνεται ότι η υποεπιτροπή, στα πλαίσια των εργασιών της, θεώρησε σημαντικό να διερευνήσει το δικό της ρόλο στην αντιμετώπιση των συνεπειών του δημογραφικού προβλήματος, γι’ αυτό, έχοντας υπόψη της την ύπαρξη του Εθνικού Φορέα Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής (στο εξής “φορέας”), πραγματοποίησε αρκετές συνεδρίες στην παρουσία μελών του φορέα, καθώς και όλων των εμπλεκόμενων φορέων και οργανώσεων, για σκοπούς ενημέρωσής της όσον αφορά τις μελέτες, τα σχέδια δράσης και τις πολιτικές που η κυβέρνηση προγραμματίζει, προωθεί ή και υλοποιεί προς την κατεύθυνση αντιμετώπισης του προβλήματος. Στα πλαίσια αυτά η υποεπιτροπή, με βάση τα πιο πάνω, πραγματοποίησε μία συνεδρία με σκοπό την ενημέρωσή της σε σχέση με τα αποτελέσματα και την επίδραση του νέου ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων στην οικογένεια και στην οικογενειακή συνοχή. Συγκεκριμένα, συζητήθηκε η κοινωνιολογική πτυχή του θέματος όσον αφορά την οικογενειακή συνοχή και την έλλειψη διευκολύνσεων προς τους εργαζόμενους γονείς. Επιπρόσθετα, επισημαίνεται ότι η υποεπιτροπή πραγματοποίησε και μία συνεδρία με σκοπό την ενημέρωσή της σε σχέση με το περιεχόμενο δημογραφικής έκθεσης που ετοιμάστηκε από τη Στατιστική Υπηρεσία του Υπουργείου Οικονομικών.

Η υποεπιτροπή είχε επίσης την ευκαιρία να πραγματοποιήσει συνάντηση με τον πρόεδρο και μέλη του διοικητικού συμβουλίου του Ινστιτούτου Δημογραφικής και Μεταναστευτικής Πολιτικής Κύπρου, οι οποίοι κατέθεσαν ενώπιόν της σχετική μελέτη για τη δημογραφία και τη μετανάστευση.

Περαιτέρω, στα πλαίσια των συνεδριάσεων που ακολούθησαν και αφορούσαν την εξέταση όλων των πτυχών του θέματος, η υποεπιτροπή είχε την ευκαιρία να μελετήσει σωρεία υπομνημάτων, εγγράφων, μελετών, σχεδίων και προσχεδίων δράσης δημογραφικής και οικογενειακής πολιτικής. Όλα αυτά τα στοιχεία που κατατέθηκαν ενώπιόν της έχουν αρχειοθετηθεί στο Αρχείο της Βουλής και βρίσκονται στη διάθεση κάθε μέλους του σώματος για περαιτέρω μελέτη.

Σημειώνεται επίσης ότι στα πλαίσια των συνεδριάσεων της υποεπιτροπής τηρήθηκαν αποστενογραφημένα κατά λέξη πρακτικά, τα οποία βρίσκονται επίσης στη διάθεση των μελών του σώματος.

Β. ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

1. Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων

Στα πλαίσια της ενημέρωσης της υποεπιτροπής για το θέμα αυτό, γίνεται ειδική αναφορά στο πλαίσιο λειτουργίας του φορέα, η σύσταση του οποίου εγκρίθηκε με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, ημερομηνίας 28 Απριλίου 2009, στα πλαίσια των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Κύπρος λόγω των έντονων δημογραφικών αλλαγών.

Ειδικότερα, ο σκοπός του φορέα είναι σε πρώτο στάδιο η παρακολούθηση και καταγραφή της σημερινής κατάστασης στην Κύπρο στους τομείς που τον αφορούν και σε δεύτερο στάδιο ο καθορισμός μιας συνεκτικής και ολοκληρωμένης στρατηγικής για τη δημογραφική ανάπτυξη και τις πολιτικές που αφορούν την οικογένεια. Η στρατηγική αυτή θα αναπροσαρμόζεται με βάση τα ευρήματα των εκάστοτε διεξαγόμενων ερευνών και διαγνωσμένων αναγκών. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην ανάπτυξη μηχανισμού παρακολούθησης της υλοποίησης των στόχων και πολιτικών που θα περιλαμβάνονται στην εθνική στρατηγική που θα ετοιμαστεί και στη συνεχή παρακολούθηση των δημογραφικών τάσεων.

Με βάση το πλαίσιο λειτουργίας του, προβλέπεται ότι του φορέα προεδρεύει ο Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και σ’ αυτόν μετέχουν ως μέλη εκπρόσωποι από το Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, το Υπουργείο Οικονομικών, το Υπουργείο Εσωτερικών, το Υπουργείο Υγείας, το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, τη Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Συντονισμού και Ανάπτυξης, καθώς και άλλους εμπλεκόμενους φορείς (εθελοντικές οργανώσεις, κοινωνικοί εταίροι, τοπικοί φορείς κ.ά.).

Περαιτέρω, προβλέπεται ότι το έργο του φορέα συνεπικουρείται από υπηρεσιακή επιτροπή, της οποίας προεδρεύει ο διευθυντής των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, στην οποία μετέχουν εκπρόσωποι των αρμόδιων υπουργείων, καθώς και εκπρόσωποι άλλων υπουργείων ή τμημάτων και εμπλεκόμενοι φορείς και εμπειρογνώμονες, οι οποίοι καλούνται για συμμετοχή, όποτε αυτό κριθεί σκόπιμο.

Οι όροι εντολής του φορέα και της υπηρεσιακής επιτροπής είναι οι ακόλουθοι:

1. Ο φορέας αποτελεί το επίσημο συμβουλευτικό όργανο για τους αρμόδιους υπουργούς και το Υπουργικό Συμβούλιο γενικότερα για θέματα ανάπτυξης δημογραφικής πολιτικής και πολιτικών για την οικογένεια. Ο φορέας συνέρχεται για συντονισμό, ενημέρωση και ανταλλαγή απόψεων σε θέματα που άπτονται της κυβερνητικής πολιτικής στους τομείς που τον αφορούν.

2. Η υπηρεσιακή επιτροπή, η οποία θα συνεπικουρεί το έργο του φορέα, πρέπει να συνέρχεται σε τακτά χρονικά διαστήματα και να υποβάλλει προς το φορέα προτάσεις προς συζήτηση για την ανάπτυξη της εθνικής στρατηγικής και για την αποτελεσματικότερη συνέργεια μεταξύ των πολιτικών/σχεδίων που εφαρμόζονται από τους διάφορους φορείς στα πλαίσια της δημογραφικής και οικογενειακής πολιτικής.

3. Οι αρμοδιότητες της υπηρεσιακής επιτροπής συνίστανται μεταξύ άλλων στα ακόλουθα:

α. Αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης.

β. Διεξαγωγή μελετών/ερευνών και έρευνας γονιμότητας.

γ. Εκπόνηση σχεδίων καθορισμού πολιτικής για κάθε άξονα πολιτικής.

δ. Ανάπτυξη κοινωνικών δεικτών και μηχανισμών παρακολούθησης.

ε. Ανάλυση κόστους-οφέλους των μέτρων δημογραφικής πολιτικής.

στ. Προώθηση του δημόσιου διαλόγου με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς μέσω σεμιναρίων/συνεδρίων και άλλων δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού.

ζ. Εκπαίδευση/κατάρτιση εκπροσώπων αρμόδιων φορέων στον τομέα της δημογραφικής ανάπτυξης και της πολιτικής για την οικογένεια.

Οι δράσεις του φορέα, όπως αυτές αποτυπώθηκαν αρχικά από την προηγούμενη κυβέρνηση στο στάδιο της σύστασής του, συνίστανται στα ακόλουθα:

1. Ανεξάρτητη διαβίωση ηλικιωμένων - Πραγματοποίηση εκπαιδευτικών σεμιναρίων για τη χρήση των νέων τεχνολογιών.

2. Συμμετοχή στα κοινά και προσφορά στην κοινωνία - Δραστηριοποίηση και διασφάλιση αλληλεγγύης μεταξύ γενεών. Προσφορά εθελοντικών υπηρεσιών από ηλικιωμένους σε άλλους ηλικιωμένους και σε παιδιά και οικογένειες και αντίστροφα, προσφορά εθελοντικών υπηρεσιών από τα παιδιά και τις οικογένειες σε ηλικιωμένους.

3. α. Φροντίδα παιδιών - Οικονομική στήριξη γονέων.

Πιλοτική εφαρμογή καταβολής επιδόματος στις γυναίκες που θα ενταχθούν στην αγορά εργασίας σε εγκεκριμένες δομές ή/και κατ’ οίκον παιδοκόμους για τη φροντίδα των παιδιών και άλλων εξαρτώμενων ατόμων.

β. Ενίσχυση και επέκταση των ολοήμερων σχολείων.

γ. Ενίσχυση αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και μη κυβερνητικών οργανώσεων για τη δημιουργία, επέκταση και λειτουργία δομών φροντίδας.

4. α. Ένταξη στην αγορά εργασίας - Ενίσχυση των εισοδημάτων των γονέων.

Μέτρα/σχέδια απασχολησιμότητας. Σχέδια επιδότησης θέσεων εργασίας για ευάλωτες και άλλες ομάδες.

β. Σχέδια προώθησης της ισότητας των φύλων στην απασχόληση - Ίση αμοιβή.

γ. Ενδυνάμωση των ευέλικτων ρυθμίσεων απασχόλησης.

δ. Βελτίωση του δημόσιου δικτύου συγκοινωνιών.

5. α. Παροχή ποιοτικής στέγασης σε προσιτό κόστος - Επιδότηση ενοικίου.

β. Σχέδια οικονομικής ενίσχυσης ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού για θέματα στέγασης.

6. Ενσωμάτωση μεταναστών - Προστασία των δικαιωμάτων των μεταναστών και ενσωμάτωσή τους στο κοινωνικό πλαίσιο, μέσω της εφαρμογής και υλοποίησης του Σχεδίου Δράσης για την Ενσωμάτωση των Μεταναστών.

Στα πλαίσια της έκθεσης των απόψεων/θέσεων του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων από εκπροσώπους της κυβέρνησης εκφράστηκε η άποψη ότι το θέμα της δημογραφικής πολιτικής αποτελεί εθνικό ζήτημα για τον τόπο μας και στη βάση των εξελίξεων και των δημοσιονομικών δεδομένων, καθώς και ορισμένων προνοιών του μνημονίου ενημερώθηκε η υποεπιτροπή ότι αποφασίστηκε από το φορέα όπως γίνει επαναξιολόγηση, επανεκτίμηση και επικαιροποίηση των σχετικών δράσεων, όπως αυτές αναπτύχθηκαν πιο πάνω, του αρχικού προσχεδίου δράσης, που εκπονήθηκε από την προηγούμενη κυβέρνηση και το οποίο ήταν πενταετούς διάρκειας (2011-2015).

Περαιτέρω, από τους πιο πάνω αρμοδίους τέθηκε ως στόχος όπως το προσχέδιο αυτό, με τη σύμπραξη όλων των εμπλεκόμενων φορέων, καταστεί τελικό και κατατεθεί στο Υπουργικό Συμβούλιο για τη λήψη απόφασης πριν από το τέλος του έτους 2013, ώστε να καταστεί δυνατή η υλοποίησή του στις αρχές του έτους 2014 και να καλύπτει την περίοδο 2014-2015.

Όσον αφορά τη συζήτηση που διεξήχθη ενώπιον της υποεπιτροπής ειδικά για τα αποτελέσματα και την επίδραση του νέου ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων, εκφράστηκε η εκτίμηση/θέση ότι ο κυριότερος παράγοντας που επηρεάζει αρνητικά τον κοινωνικό ιστό δεν είναι το μέτρο που υιοθέτησε η κυβέρνηση για επέκταση του ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων, ώστε να καταπολεμηθεί η ανεργία, αλλά η ίδια η ανεργία. Το πιο πάνω μέτρο, σύμφωνα με τους ίδιους εκπροσώπους, εφαρμόστηκε, για να καταπολεμήσει την ανεργία, να αντιμετωπίσει τις ανισότητες στην εφαρμογή του ωραρίου σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές και να βελτιώσει τον τρόπο εξυπηρέτησης των καταναλωτών και κατ’ επέκταση των οικογενειών.

Όσον αφορά τις πρόσφατες εξελίξεις σε σχέση με το σχεδιασμό του όλου θέματος, γίνεται ειδική αναφορά στο τρίτο μέρος της παρούσας έκθεσης.

2. Υπουργείο Οικονομικών

Ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Οικονομικών δήλωσε ότι συμφωνεί με την πρόθεση για το σχεδιασμό δράσης διετούς διάρκειας (2014-2015) για λόγους δημοσιονομικού κόστους, γι’ αυτό και οι εισηγήσεις που θα περιληφθούν στο σχεδιασμό αυτό πρέπει να έχουν ως γνώμονα τη μη δημιουργία πρόσθετου δημοσιονομικού κόστους. Όπως δήλωσε πρόσθετα ο ίδιος, λόγω των ιδιαίτερων οικονομικών συνθηκών που βιώνουμε, ως αποτέλεσμα των συνθηκών που δημιούργησε το Μνημόνιο Συναντίληψης, δεν είμαστε σε θέση να προγραμματίζουμε μακροχρόνια ή μεγαλεπήβολα σχέδια. Περαιτέρω, ο ίδιος εξέφρασε τη θέση ότι τα μέτρα τα οποία υποβοηθούν την παραμονή της γυναίκας στην αγορά εργασίας, είναι περισσότερο αποτελεσματικά.

Οι εκπρόσωποι της Στατιστικής Υπηρεσίας του ίδιου υπουργείου κατέθεσαν στην επιτροπή την έκθεσή τους και σχετικό υπόμνημα για τις δημογραφικές εξελίξεις στην Κύπρο κατά το 2013, στο οποίο αποτυπώνονται μεταξύ άλλων η εξέλιξη του πληθυσμού, καθώς και διαχρονικά στοιχεία για τη γεννητικότητα, τη θνησιμότητα, τους γάμους, τα διαζύγια και τη μετανάστευση. Συγκεκριμένα, οι κυριότερες δημογραφικές εξελίξεις κατά το 2013 συνίστανται στα ακόλουθα:

1. Ο πληθυσμός στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου υπολογίζεται στις 858 000 στο τέλος του 2013 σε σύγκριση με 865 900 τον αμέσως προηγούμενο χρόνο, δηλαδή σημείωσε μείωση 0,9%.

2. Ο αριθμός των γεννήσεων το 2013 ήταν 9 341 σε σύγκριση με 10 161 τον αμέσως προηγούμενο χρόνο. Το συνολικό ποσοστό γονιμότητας, που εκφράζει το μέσο αριθμό παιδιών κατά γυναίκα, υπολογίστηκε σε 1,30% το 2013 και παραμένει από το 1995 κάτω από το 2,10%, που είναι ο απαραίτητος μέσος όρος, ώστε να εξασφαλίζεται η αναπλήρωση του πληθυσμού.

3. Ο αριθμός των θανάτων το 2013 ήταν 5 141 και το ακαθάριστο ποσοστό θνησιμότητας 6,0% θάνατοι για κάθε χίλιους κατοίκους.

4. Η προσδοκώμενη διάρκεια ζωής κατά τη γέννηση υπολογίστηκε στα 80 χρόνια για τους άνδρες και στα 84,8 χρόνια για τις γυναίκες.

5. Το 2013 ο αριθμός των γάμων μειώθηκε σε 12 683 σε σύγκριση με 12 918 το 2012. Οι εκκλησιαστικοί γάμοι μειώθηκαν σε 3 652 το 2013 σε σύγκριση με 3 705 το 2012. Επίσης, μειώθηκαν οι πολιτικοί γάμοι από 9 213 το 2012 σε 9 031 το 2013.

6. Κατά το 2013 ο αριθμός των διαζυγίων ανήλθε στα 1 857 σε σύγκριση με 2 036 το 2012.

7. Ο αριθμός των μεταναστών προς την Κύπρο (Κυπρίων επαναπατρισμένων και ξένων που έρχονται για εγκατάσταση ή προσωρινή απασχόληση πέραν του ενός έτους) ήταν 13 149 κατά το 2013 σε σύγκριση με 17 476 το 2012. Ο αριθμός των μεταναστών από Κύπρο (Κυπρίων και ξένων που έχουν μείνει στην Κύπρο για τουλάχιστον ένα έτος) υπολογίζεται σε 25 227 το 2013 σε σύγκριση με 18 105 το 2012.

Επιπρόσθετα, οι πιο πάνω εκπρόσωποι παρέθεσαν τα ακόλουθα συγκριτικά στοιχεία των δημογραφικών μεγεθών της Κύπρου σε σύγκριση με τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ):

1. Ο πληθυσμός της Κύπρου αποτελεί ποσοστό 0,2% του συνολικού πληθυσμού της Ευρώπης των είκοσι οκτώ κρατών μελών. Η Κύπρος είναι η τρίτη μικρότερη σε πληθυσμό χώρα της Ευρώπης μετά τη Μάλτα και το Λουξεμβούργο.

2. Το ποσοστό φυσικής αύξησης της Κύπρου είναι πολύ υψηλό, το δεύτερο πιο μεγάλο μετά την Ιρλανδία.

3. Η ηλικιακή δομή του πληθυσμού είναι σχετικά νεαρότερη από το μέσο όρο της Ευρώπης. Το ποσοστό των ηλικιωμένων ηλικίας 65 ετών και άνω είναι από τα πιο χαμηλά και παράλληλα το ποσοστό των παιδιών ηλικίας κάτω των 15 ετών είναι μεταξύ των πιο υψηλών.

4. Η απότομη πτώση της γεννητικότητας τη δεκαετία του 1990 στην Κύπρο και η αύξηση του δείκτη γονιμότητας σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες τα τελευταία χρόνια είχαν ως αποτέλεσμα το συνολικό ποσοστό γονιμότητας της Κύπρου να βρίσκεται τώρα πιο κάτω από το μέσο όρο της Ευρώπης.

5. Η προσδοκώμενη διάρκεια ζωής τόσο για τους άντρες όσο και για τις γυναίκες είναι πιο υψηλή από το μέσο όρο της ΕΕ.

6. Το ακαθάριστο ποσοστό γαμηλιότητας παραμένει από τα υψηλότερα στην ΕΕ, ενώ το ακαθάριστο ποσοστό διαζευκτικότητας βρίσκεται περίπου στο μέσο όρο των ευρωπαϊκών χωρών.

Τέλος, η πιο πάνω υπηρεσία απέστειλε στην υποεπιτροπή νεότερη έκθεσή της για τις δημογραφικές εξελίξεις στην Κύπρο κατά το 2014, οι κυριότερες των οποίων συνίστανται στα ακόλουθα:

1. Ο πληθυσμός στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου υπολογίζεται σε 847 000 στο τέλος του 2014 σε σύγκριση με 858 000 τον προηγούμενο χρόνο, δηλαδή σημείωσε μείωση 1,3%.

2. Ο αριθμός των γεννήσεων το 2014 μειώθηκε στις 9 258 σε σύγκριση με 9 341 τον προηγούμενο χρόνο. Το συνολικό ποσοστό γονιμότητας, που εκφράζει το μέσο αριθμό παιδιών κατά γυναίκα, υπολογίστηκε σε 1,31% το 2014 και παραμένει από το 1995 κάτω από το 2,10% που χρειάζεται, ώστε να εξασφαλίζεται η αναπλήρωση του πληθυσμού.

3. Ο αριθμός των θανάτων το 2014 ήταν 5 250 και το ακαθάριστο ποσοστό θνησιμότητας 6,2% θάνατοι για κάθε χίλιους κατοίκους.

4. Η προσδοκώμενη διάρκεια ζωής κατά τη γέννηση υπολογίστηκε σε 80,7 χρόνια για τους άνδρες και 84,5 χρόνια για τις γυναίκες, σε σύγκριση με 80 χρόνια για τους άντρες και 84,8 για τις γυναίκες για το 2013 και 78,8 και 83,2, αντίστοιχα, για το 2012.

5. Το 2014 ο αριθμός των γάμων μειώθηκε σε 12 404 από 12 683 το 2013. Οι εκκλησιαστικοί γάμοι αυξήθηκαν στις 3 706 το 2014 από 3 652 το 2013 και οι πολιτικοί γάμοι μειώθηκαν από 9 031 το 2013 σε 8 698 το 2014.

6. Κατά το 2014 ο αριθμός των διαζυγίων έφθασε τα 1 884 σε σύγκριση με 1 857 το 2013.

7. Η καθαρή μετανάστευση στην Κύπρο ήταν θετική από το 1983 μέχρι το 2011. Από το έτος 2012 άρχισαν να παρατηρούνται αρνητικές τιμές, ξεκινώντας από -629 το 2012 και καταλήγοντας σε -15 000 το 2014.

3. Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως

Ο λόγος που υπαγορεύει τη συμμετοχή του υπουργείου στο φορέα συνίσταται στην ανάγκη λήψης μέτρων που αφορούν στη συμφιλίωση της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής, προϋπόθεση για ενίσχυση και ενδυνάμωση της οικογένειας, αλλά και για την εξασφάλιση της ισότητας και την ενδυνάμωση των γυναικών και την ένταξή τους στην εργασία. Η εκπρόσωπος του εν λόγω υπουργείου, στα πλαίσια των συνεδριάσεων της υποεπιτροπής, εξέφρασε ικανοποίηση για τις πρόνοιες του αρχικού προσχεδίου δράσης, αφού με αυτό δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στα πιο πάνω.

4. Υπουργείο Εσωτερικών

Η εκπρόσωπος του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης του Υπουργείου Εσωτερικών ενημέρωσε την υποεπιτροπή ότι η εμπλοκή του τμήματος στο όλο θέμα αφορά την κατάθεση στο φορέα στοιχείων σε σχέση με τον αριθμό των Ευρωπαίων που διαμένουν στην Κύπρο, καθώς και των υπηκόων τρίτων χωρών.

5. Επίτροπος Εθελοντισμού και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων

Ο Επίτροπος Εθελοντισμού και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, ο οποίος παρευρέθηκε σε συνεδρία της υποεπιτροπής σε σχέση με το θέμα της επίδρασης του νέου ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων στην οικογένεια, εισηγήθηκε όπως εξεταστεί η δυνατότητα καλύτερης στόχευσης και λειτουργίας κέντρων φροντίδας. Ειδικότερα, όπως επισήμανε ο ίδιος, η λειτουργία των κέντρων φροντίδας μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική με τη σύσφιξη της συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, του γραφείου του, των εθελοντικών οργανώσεων και της τοπικής αυτοδιοίκησης.

6. Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Συντονισμού και Ανάπτυξης (ΓΔΕΠΣΑ)

Η συμμετοχή της ΓΔΕΠΣΑ στο φορέα συνίσταται στην υλοποίηση διάφορων μέτρων που προωθούνται σε σχέση με το δημογραφικό ζήτημα, όπως π.χ. η επιδότηση της απασχόλησης, το σχέδιο για απασχόληση με ευέλικτες ρυθμίσεις και η επιδότηση υπηρεσιών φροντίδας, για τη συμφιλίωση της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής.

Η εκπρόσωπος της ΓΔΕΠΣΑ εξέφρασε την άποψη ότι θα ήταν πιο ορθό να εξεταστεί η προώθηση της κοινωνικής επιχειρηματικότητας ή η δημιουργία δομών φροντίδας στους χώρους εργασίας με τη συμβολή των υπαλλήλων.

Σε γραπτό υπόμνημα που κατέθεσε στην επιτροπή η πιο πάνω εκπρόσωπος περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων και τα ακόλουθα μέτρα που θα μπορούσαν να προωθηθούν στο σχεδιασμό για τη δημογραφική και οικογενειακή πολιτική:

 Ενημερωτικά σεμινάρια για το θεσμικό πλαίσιο (π.χ. γονική άδεια, άδεια μητρότητας).

 Θεσμός άδειας πατρότητας.

 Ενίσχυση μέτρων με χρηματοδότηση από τα Διαρθρωτικά Ταμεία για τη συμφιλίωση της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής.

 Ενίσχυση του ρόλου της τοπικής αυτοδιοίκησης σε δομές φροντίδας.

 Ενίσχυση της απασχόλησης, ιδίως για τις γυναίκες, τους νέους, τους μακροχρόνια ανέργους και τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, μέσα από τα Διαρθρωτικά Ταμεία.

 Χορήγηση σχολικού επιδόματος σε οικογένειες με ανήλικα παιδιά ηλικίας μέχρι 16 ετών για οικογένειες με πολύ χαμηλό ετήσιο οικογενειακό εισόδημα.

 Μελέτη της επαναφοράς των φορολογικών πιστώσεων για γονείς με παιδιά μέχρι τη συμπλήρωση των σπουδών των παιδιών τους και για νοικοκυριά που δανείζονται, για να αποκτήσουν στέγη.

 Εισοδηματική ενίσχυση οικογενειών που κατοικούν μόνιμα σε ορεινές/μειονεκτικές περιοχές.

 Εγγραφή παιδιών μονογονεϊκών οικογενειών κατά προτεραιότητα στους παιδικούς/βρεφονηπιακούς σταθμούς.

 Δωρεάν φροντίδα με βάση κοινωνικά/οικονομικά κριτήρια για ορφανά παιδιά, παιδιά πολυτέκνων, μονογονεϊκών οικογενειών, αναπήρων, γονέων με χαμηλά εισοδήματα.

 Δημιουργία δομών φροντίδας στους χώρους εργασίας με τη συμβολή των υπαλλήλων.

 Προώθηση της κοινωνικής επιχειρηματικότητας στα πρότυπα του σχετικού ανακοινωθέντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής [Πρωτοβουλία για την κοινωνική επιχειρηματικότητα, COM(2011)682], η οποία έχει ως στόχο κυρίως την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων μέσω ευρωπαϊκών κονδυλίων, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο.

7. Παγκύπριο Συντονιστικό Συμβούλιο Εθελοντισμού (ΠΣΣΕ)

Ο εκπρόσωπος του ΠΣΣΕ συμφώνησε με την ανάγκη διαμόρφωσης/ επικαιροποίησης του αρχικού προσχεδίου δράσης, ώστε αυτό να ανταποκρίνεται στα προβλήματα που δημιούργησε η οικονομική κρίση. Περαιτέρω, ο ίδιος εισηγήθηκε τις ακόλουθες δράσεις για περίληψη σ’ αυτό:

1. Αύξηση των κοινωνικών παροχών σε τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες.

2. Δημιουργία οικονομικών κινήτρων για νεαρά ζευγάρια για αύξηση της τεκνογονίας.

3. Ανάπτυξη προγραμμάτων του εθελοντικού τομέα όσον αφορά τις δομές φροντίδας παιδιών, τους βρεφονηπιακούς σταθμούς και τις παιδικές λέσχες.

4. Στήριξη των ανέργων μέσω της εθελοντικής προσφοράς και παροχή της δυνατότητας ανάπτυξης δεξιοτήτων για ένταξη στην αγορά εργασίας.

5. Εισαγωγή του προγράμματος “home start”, το οποίο εφαρμόζεται σε πολλές χώρες της ΕΕ, στη Μέση Ανατολή, στην Αυστραλία και στις ΗΠΑ και εκπαιδεύει εθελοντές, για να παρέχουν στήριξη και πρακτική βοήθεια σε οικογένειες που έχουν τουλάχιστον ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, με στόχο τη φροντίδα και την προστασία του.

8. Ένωση Δήμων Κύπρου

Ο εκπρόσωπος της Ένωσης Δήμων Κύπρου ενημέρωσε συναφώς την υποεπιτροπή ότι οι δήμοι διαθέτουν αρκετά προγράμματα που αφορούν την απογευματινή απασχόληση των παιδιών, κέντρα προστασίας και βρεφικούς σταθμούς. Σύμφωνα με τον ίδιο, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι στην Κύπρο έχουμε πρόβλημα με το υψηλό κόστος φροντίδας στους βρεφοκομικούς σταθμούς. Ο ίδιος εξέφρασε την ετοιμότητα της τοπικής αυτοδιοίκησης να προσφέρει, και ιδιαίτερα στην κατ’ οίκον φροντίδα, αρκεί να γίνει ένας καλός συντονισμός με τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας. Ειδικότερα, σε γραπτό υπόμνημα που κατατέθηκε από την Ένωση Δήμων Κύπρου ενώπιον της υποεπιτροπής διαλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

1. Η τοπική αυτοδιοίκηση διαδραματίζει ήδη σημαντικό και καθοριστικό ρόλο στα θέματα στήριξης των γονέων σε σχέση με την απογευματινή απασχόληση των παιδιών τους ηλικίας 5-12 χρόνων, που συμβάλλει στην προώθηση της δημογραφικής και οικογενειακής πολιτικής.

2. Οι δήμοι μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τα κοινωνικά τους προγράμματα και ιδιαίτερα τις υπηρεσίες φροντίδας βρεφών, παιδιών και ηλικιωμένων, νοουμένου ότι θα υπάρχει πολύπλευρη στήριξή τους από το κράτος.

3. Είναι αναγκαία η προώθηση ποιοτικών υπηρεσιών φροντίδας βρεφών όπου, λόγω κυρίως του υψηλού οικονομικού κόστους τόσο για τη δημιουργία υποδομών όσο και για τη βιώσιμη λειτουργία βρεφικών σταθμών, οι δήμοι αδυνατούν στην πλειοψηφία τους να προσφέρουν αυτές τις υπηρεσίες. Το κράτος οφείλει να αυξήσει τις επιχορηγήσεις σε αυτόν ιδιαίτερα τον τομέα όπως επίσης και για τα προγράμματα για παιδιά (κέντρα προστασίας και απασχόλησης παιδιών κατά τις απογευματινές ώρες). Επίσης, η οικονομική στήριξη πρέπει να αφορά όλες τις διαδικασίες και στάδια για τη δημιουργία υποδομών, από την ετοιμασία των αρχιτεκτονικών σχεδίων μέχρι την ανέγερσή τους, ιδιαίτερα όταν τέτοια προγράμματα είναι το αποτέλεσμα συνεργασιών μεταξύ δήμων.

4. Οι τοπικές αρχές μπορούν επίσης να δημιουργήσουν με τη στήριξη του κράτους προγράμματα κατ’ οίκον φροντίδας βρεφών και ηλικιωμένων ατόμων, τα οποία ορισμένοι δήμοι ήδη εφαρμόζουν, ή και να προσφέρουν υπηρεσίες εικοσιτετράωρης φύλαξης παιδιών σε καθημερινή βάση, καθώς και τα σαββατοκύριακα και τις αργίες, με στόχο την κάλυψη των αναγκών μονογονεϊκών οικογενειών ή και εργαζομένων με σύστημα βάρδιας. Οι απασχολούμενοι σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να είναι άνεργοι πτυχιούχοι και κάποια κονδύλια για το σκοπό αυτό ίσως μπορούν να καλύπτονται από την ΕΕ.

5. Η παροχή ετησίως σε κάθε γονέα μερικών ημερών γονικής άδειας επί πληρωμή για κάθε παιδί είναι ένα μέτρο που πρέπει να μελετηθεί περαιτέρω.

9. Ένωση Κοινοτήτων Κύπρου

Ο εκπρόσωπος της Ένωσης Κοινοτήτων Κύπρου ανέφερε ενώπιον της υποεπιτροπής ότι η συμφιλίωση της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής είναι πολύ σημαντική για τις γυναίκες που εργάζονται ή θέλουν να εργαστούν, γι’ αυτό πρέπει το σχέδιο δράσης να περιλαμβάνει δράσεις, δομές και υπηρεσίες φροντίδας ηλικιωμένων, παιδιών και ατόμων με αναπηρίες. Σύμφωνα με τον ίδιο, πρέπει να γίνει ένας μακροχρόνιος σχεδιασμός αντιμετώπισης του προβλήματος, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο.

10. Παγκύπρια Οργάνωση Πολυτέκνων (ΠΟΠ)

Ο πρόεδρος της ΠΟΠ εξέφρασε την άποψη ότι πρέπει να γίνει μελέτη για το πώς θα αυξηθούν οι γεννήσεις και δήλωσε ότι για το σκοπό αυτό χρειάζονται κίνητρα. Περαιτέρω, αναφέρθηκε επιγραμματικά στους ακόλουθους, σύμφωνα με τον ίδιο, πυλώνες για ενίσχυση της αύξησης των γεννήσεων, στη βάση ευρωπαϊκών μελετών από επιστήμονες δημογράφους:

1. Οικογενειακά επιδόματα.

2. Οικογενειακές ελαφρύνσεις.

3. Σχεδιασμός φροντίδας παιδιού - Συμφιλίωση της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής.

4. Βρεφονηπιακοί σταθμοί για απασχόληση των παιδιών, ώστε να μπορούν να δουλεύουν οι γονείς.

Η ΠΟΠ κατέθεσε ενώπιον της υποεπιτροπής γραπτά υπομνήματα στα οποία περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων οι ακόλουθες τοποθετήσεις:

1. Οι πολιτικές αποφάσεις δεν είναι πάντοτε σωστές από επιστημονική άποψη, γι’ αυτό ένας δημογραφικός σχεδιασμός δεν πρέπει να στηρίζεται αποκλειστικά σε πολιτικές αποφάσεις ή θέσεις και νομοθεσίες αλλά σε επιστημονικές αντικειμενικές μελέτες. Τέτοιες μελέτες υπάρχουν, ωστόσο δε λήφθηκαν υπόψη και η κατάργηση των επιδομάτων, δρώντας σωρευτικά στις συνθήκες της διεθνούς οικονομικής κρίσης, μειώνει καταστροφικά τον αριθμό των γεννήσεων και υποσκάπτει το μέλλον της Κυπριακής Δημοκρατίας, διαμορφώνοντας ένα ζοφερό μέλλον για τα παιδιά μας.

2. Τα μέτρα που λαμβάνονται δεν ενισχύουν το στόχο της γεννητικότητας, αλλά αντίθετα περιορίζουν ή/και μειώνουν περαιτέρω τις γεννήσεις. Η παροχή ωφελημάτων σε δυσπραγούσες οικογένειες (οικογενειακή πολιτική) πρέπει να διαχωριστεί από την παροχή ωφελημάτων ως κινήτρων για αύξηση των γεννήσεων και του δείκτη γονιμότητας (δημογραφική πολιτική).

11. Παγκύπρια Οργάνωση Πενταμελούς Οικογένειας (ΠΟΠΟ)

Ο εκπρόσωπος της ΠΟΠΟ εξέφρασε την ανησυχία του ότι λόγω της οικονομικής κρίσης θα υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη μείωση στις γεννήσεις. Ο ίδιος τόνισε ότι το υπό συζήτηση θέμα είναι εθνικό θέμα και η μεγαλύτερη επένδυση για τον τόπο είναι ο άνθρωπος.

Ειδικότερα, σε γραπτά υπομνήματα που κατέθεσε και σε θέσεις που ανέπτυξε ενώπιον της υποεπιτροπής περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα ακόλουθα συμπεράσματα, θέσεις, απόψεις και εισηγήσεις:

1. Οι νέοι σήμερα δεν τολμούν να προχωρήσουν στη δέσμευση, στο γάμο και στην απόκτηση παιδιών, λόγω της υψηλής ανεργίας, των συνθηκών εργασίας, των χαμηλών μισθών, της έλλειψης υποδομών και της απουσίας ουσιαστικής στήριξης από την οικογένεια.

2. Ενώ εξαγγέλλονται σχέδια για συνέχιση και ενίσχυση του έργου των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και των μη κυβερνητικών οργανώσεων για λειτουργία δομών φροντίδας και φύλαξης παιδιών, τα οποία στην καταπληκτική τους πλειοψηφία εξυπηρετούν παιδιά πολυμελών οικογενειών ή οικογενειών με χαμηλά εισοδήματα, στη συνέχεια μειώνονται -και μάλιστα δραματικά- τα ποσά των επιχορηγήσεων, με αποτέλεσμα να βλέπουμε αρκετά συμβούλια κοινοτικού εθελοντισμού να υπολειτουργούν και να οδηγούνται σε κλείσιμο, κυρίως λόγω της οικονομικής κρίσης.

3. Δεν έχουν βελτιωθεί οι πρόνοιες της νομοθεσίας για τη γονική άδεια, ενώ δε ρυθμίζονται νομοθετικά η άδεια πατρότητας που παρέχεται στις πλείστες χώρες της ΕΕ, η ικανοποιητική προστασία της εργαζόμενης εγκύου, οι φορολογικές ελαφρύνσεις, οι απαλλαγές ή χορηγίες σε εργαζομένους που πληρώνουν υψηλά τροφεία σε βρεφονηπιοκομικούς σταθμούς (στην ΕΕ οι επίσημες δομές κάλυψης φροντίδας του παιδιού είναι στο 33%, ενώ στην Κύπρο ανέρχονται μόλις στο 18,4%).

4. Στην έκθεση δημογραφίας της ΕΕ καλούνται τα κράτη μέλη να λάβουν δράσεις και μέτρα σύμφωνα με τις εθνικές τους ιδιαιτερότητες, ωστόσο στην Κύπρο, όπου υπάρχει σοβαρό θέμα εθνικής επιβίωσης, δεν έγινε κάτι ουσιαστικό, παρά μόνο βλέπουμε συνεχή μείωση των γεννήσεων και παράλληλα αύξηση του προσδόκιμου ορίου ζωής, άρα υπάρχει συνεχής γήρανση του πληθυσμού.

5. Σύμφωνα με έρευνες και μελέτες, σε παγκόσμια κλίμακα, για την επίλυση του δημογραφικού προβλήματος σημαντική προϋπόθεση αποτελεί η στήριξη των πολυμελών οικογενειών.

6. Η υπογεννητικότητα αποτελεί τον κυριότερο λόγο του δημογραφικού προβλήματος και με την πάροδο των χρόνων σίγουρα θα οδηγήσει σε ανατροπή των πληθυσμιακών αναλογιών. Με κάθε γέννηση παιδιού διασφαλίζεται η βιωσιμότητα του κράτους.

7. Η επίλυση του προβλήματος θα επέλθει μόνο με την ορθή αξιολόγησή του και με την παροχή της στήριξης της οποίας πρέπει να τυγχάνει κάθε οικογένεια.

8. Από τη μέχρι σήμερα πορεία λειτουργίας του φορέα διαφάνηκε ότι αυτός υπολειτουργεί και η όλη δράση του δεν ανταποκρίνεται ούτε στις ελάχιστες προσδοκίες της οργάνωσης.

12. Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού

Η εκπρόσωπος του Κυπριακού Συνδέσμου Οικογενειακού Προγραμματισμού, αφού επισήμανε την καθυστέρηση στην απόφαση των νεαρών ζευγαριών να τελέσουν γάμο, αναφέρθηκε στις καινούριες μορφές οικογένειας. Η ίδια τόνισε την ανάγκη δημιουργίας στέρεων σχέσεων, ως προϋπόθεση για τη δημιουργία σωστής οικογένειας, ώστε να μην οδηγούνται τα ζευγάρια στο διαζύγιο. Περαιτέρω, η ίδια αναφέρθηκε στην ανάγκη ενημέρωσης των νέων μέσω της προώθησης του μαθήματος της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.

13. ΠΕΟ

Η εκπρόσωπος της ΠΕΟ εξέφρασε την άποψη ότι πρέπει να υιοθετήσουμε δράσεις που δε συνεπάγονται μεγάλο κόστος και που συνίστανται στην ενημέρωση, στη διαφώτιση και στην αξιοποίηση του εθελοντισμού, ώστε να μην τερματιστεί η λειτουργία προγραμμάτων που ήδη εφαρμόζονται, όπως αυτά της τοπικής αυτοδιοίκησης, τα οποία καλύπτουν τη φροντίδα παιδιών, καθώς και συμβουλευτικές υπηρεσίες. Σύμφωνα με την ίδια εκπρόσωπο, λόγω της υψηλής ανεργίας, της αβεβαιότητας και της ανασφάλειας για το αν θα υπάρχει εργασία, η απόκτηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού, που θα οδηγήσει σε αύξηση του οικογενειακού προϋπολογισμού, είναι πολύ απομακρυσμένη. Περαιτέρω, όπως ανέφερε η ίδια, πρέπει να υπάρχει αλληλεγγύη μεταξύ των οργανώσεων και να γίνεται αξιολόγηση στη βάση των αναγκών και προτεραιοτήτων. Τέλος, η ίδια εισηγήθηκε την προώθηση ενός προγράμματος κατάρτισης άνεργων γυναικών, οι οποίες θα μπορούν να αναλάβουν τη φροντίδα παιδιών και εξαρτημένων ηλικιωμένων ατόμων, ώστε να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας και να διευκολυνθούν οι οικογένειες με παιδιά.

Στα πλαίσια των συνεδριάσεων της υποεπιτροπής, η εκπρόσωπος της ΠΕΟ αναφέρθηκε στις εκθέσεις δημογραφίας της ΕΕ, οι οποίες δίδουν σημασία σε πέντε βασικούς τομείς:

1. Τη στήριξη της οικογένειας.

2. Την ενίσχυση της απασχόλησης και των θέσεων εργασίας.

3. Την αύξηση της παραγωγικότητας.

4. Την ένταξη μεταναστών.

5. Την κοινωνική προστασία.

Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια εκπρόσωπο, από τα μέχρι στιγμής μέτρα που έχουν ληφθεί, έχει παρατηρηθεί συρρίκνωση δράσεων, κατάργηση διάφορων προγραμμάτων και αποκοπές επιδομάτων.

14. ΣΕΚ

Ο εκπρόσωπος της ΣΕΚ, ο οποίος παρευρέθηκε στο αρχικό στάδιο της συζήτησης ενώπιον της υποεπιτροπής, δήλωσε ότι υποστηρίζει τη δημιουργία ενός σχεδίου δράσης που θα έχει απλούς, εφικτούς και υλοποιήσιμους στόχους, οι οποίοι να μπορούν να αγγίξουν την καθημερινότητα του κάθε επηρεαζομένου. Όπως ανέφερε ο ίδιος, παλαιότερα υπήρχε η ανάγκη εξεύρεσης τρόπων στήριξης της εργαζόμενης μητέρας, ενώ σήμερα υπάρχει ανάγκη να στηριχθεί και η άνεργη μητέρα. Σύμφωνα με τον ίδιο, πρέπει να γίνει αντιληπτό από την πολιτεία ότι οι γεννήσεις δεν είναι δαπάνη αλλά επένδυση σε μια χώρα που βρίσκεται υπό ημικατοχή και σε λίγα χρόνια θα είμαστε μειοψηφία στον τόπο μας.

Σε μεταγενέστερο στάδιο της συζήτησης, άλλη εκπρόσωπος της ΣΕΚ εξέφρασε την έντονη ανησυχία της για το γεγονός ότι πρόσφατη αναλογιστική μελέτη κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το ότι μέχρι το 2060 η γήρανση του πληθυσμού θα καταστεί άκρως επικίνδυνη. Περαιτέρω, η ίδια ανέφερε ότι η συνεχής αυξητική τάση της ανεργίας φαίνεται ότι θα δημιουργήσει περαιτέρω πολύ σοβαρά προβλήματα. Επιπλέον, το μεταναστευτικό ρεύμα των νέων προς το εξωτερικό συμβάλλει στη μη ανανέωση του πληθυσμού. Τέλος, η ίδια εξέφρασε την άποψη ότι, στην προσπάθεια που καταβάλλει η κυβέρνηση για απορρόφηση κονδυλίων για αντιμετώπιση των ζητημάτων της ανεργίας, πρέπει να δοθεί βαρύτητα στην απορρόφηση πρόσθετων κονδυλίων για τα ζητήματα του δημογραφικού προβλήματος.

Ειδικότερα, σε γραπτό υπόμνημα της ΣΕΚ διαλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

1. Μια σημαντική, αλλά και ουσιαστική παράμετρος της δημογραφικής και οικογενειακής πολιτικής αποτελεί η προαγωγή της συμφιλίωσης εργασίας και οικογένειας, η οποία θα προσφέρει ανάσες ζωής στους εργαζόμενους γονείς, που βιώνουν καθημερινά τις βαριές συνέπειες της υφιστάμενης οικονομικής δυσπραγίας.

2. Το θεσμικό πλαίσιο που σχετίζεται ειδικότερα με την προαγωγή της συμφιλίωσης εργασίας και οικογένειας είναι η νομοθεσία για τη γονική άδεια και την άδεια για λόγους ανωτέρας βίας, η οποία, ως γνωστό, παραχωρείται στους γονείς άνευ απολαβών. Η ΣΕΚ εισηγείται την παροχή έστω και μερικής επιδότησης της γονικής άδειας.

Παράλληλα, η ΣΕΚ προτείνει να εξεταστεί η δυνατότητα παροχής γονικής άδειας με την παροχή διευκολύνσεων όσον αφορά το ωράριο εργασίας. Ειδικότερα, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ένας μεγάλος αριθμός γυναικών επιλέγει αναγκαστικά την οδό της μερικής απασχόλησης, για να αντεπεξέλθει στις καθημερινές οικογενειακές και προσωπικές υποχρεώσεις, με αποτέλεσμα να πλήττονται κατά κόρον τα συνταξιοδοτικά ωφελήματα, διευρύνοντας σημαντικά το χάσμα αμοιβών.

3. Η σταδιακή αύξηση της άδειας μητρότητας και ο ενδελεχής έλεγχος εφαρμογής της νομοθεσίας πρέπει να αποτελεί στόχο μόνιμης πολιτικής του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

4. Δεδομένης της κρατικής δυστοκίας που παρατηρείται στην εξασφάλιση θέσης φροντίδας των παιδιών σε κοινοτικούς και κρατικούς σταθμούς, πρέπει να επανεξεταστεί το ενδεχόμενο φορολογικής ελάφρυνσης των οικογενειών που αιτούνται τη φροντίδα του παιδιού τους και οι αιτήσεις τους απορρίπτονται.

Παράλληλα, η επανεξέταση του ωραρίου και των δομών φροντίδας των παιδιών χρήζει προσεκτικής μελέτης, αφού τα υφιστάμενα ωράρια δεν εξυπηρετούν τους εργαζόμενους γονείς του ιδιωτικού τομέα που επιφορτίζονται με το υψηλό κόστος φροντίδας των παιδιών τους από τους ιδιωτικούς σταθμούς και τα νηπιαγωγεία.

5. Το κουτσούρεμα επιδομάτων, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα κενά που παρουσιάζονται σε σχέση με τη συμφιλίωση εργασίας και οικογένειας, συμβάλλει στη δημογραφική οπισθοδρόμηση.

Ολοκληρώνοντας τις θέσεις της γύρω από το υπό εξέταση θέμα, όπως αυτές περιλαμβάνονται στο πιο πάνω υπόμνημα, η ΣΕΚ εξέφρασε την απαρέσκειά της για τον τρόπο με τον οποίο, χωρίς διαβούλευση και κοινωνικό διάλογο, η κυβέρνηση κουτσούρεψε το έτος 2011 το επίδομα τέκνου και τη φοιτητική χορηγία.

15. ΔΕΟΚ

Η οργάνωση της ΔΕΟΚ σε υπόμνημά της εκφράζει την άποψη ότι η υπογεννητικότητα στην Κύπρο αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα, αφού η Κύπρος συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πέντε πιο ευάλωτες ευρωπαϊκές χώρες, με αποτέλεσμα σε μερικά χρόνια να είμαστε μια κοινωνία γερόντων, με σαφείς αρνητικές συνέπειες, οικονομικές και κοινωνικές.

Γι’ αυτό η ΔΕΟΚ προτείνει τα ακόλουθα:

1. Προώθηση μέτρων απεξάρτησης των ατόμων από τα επιδόματα κοινωνικής πρόνοιας και εφαρμογή προγραμμάτων ενεργούς απασχόλησης για ένταξη στην αγορά εργασίας.

2. Άμεση εφαρμογή του Γενικού Συστήματος Υγείας, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα σε όλους τους πολίτες δωρεάν πρόσβασης σε ποιοτική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

3. Επέκταση του ανεργιακού επιδόματος, τουλάχιστον μέχρι τους εννέα ή τους δώδεκα μήνες. Η περίοδος ανεργίας μετά τους έξι πρώτους μήνες να συνδυαστεί με κατάρτιση ή ένταξη σε προγράμματα κοινωνικής προσφοράς.

4. Οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης να δίδουν προτεραιότητα στην εξεύρεση εργασίας στις ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως σε ανέργους που ζουν σε νοικοκυριά τα οποία δεν έχουν κανένα εργαζόμενο μέλος, σε μακροχρόνια ανέργους και σε ανέργους προστάτες ανήλικων τέκνων.

5. Προώθηση μέτρων στήριξης των νέων, καθώς και των νέων ζευγαριών. Τέτοια μέτρα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης, κατάρτισης, διευκόλυνσης στην απόκτηση κατοικίας και παραχώρησης ειδικού επιδόματος για νεαρά ζευγάρια.

6. Δημιουργία περιφερειακών δομών οικογενειακού προγραμματισμού σε δήμους και κοινότητες με συμβουλευτικές υπηρεσίες.

7. Εφαρμογή ολοκληρωμένου στεγαστικού προγράμματος, καθώς και εξασφάλιση φθηνής και προσιτής στέγης ιδιαίτερα για τα νεαρά ζευγάρια και τις πολύτεκνες οικογένειες.

8. Επιδότηση επιχειρήσεων για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, έρευνας και καινοτομίας, που θα απευθύνονται σε νέους άνεργους πτυχιούχους. Η επιδότηση να συνδυάζεται με προγράμματα κατάρτισης.

9. Σωστή οργάνωση των διάφορων μορφών ευέλικτης απασχόλησης και ενσωμάτωσή τους στις εργασιακές σχέσεις και κοινωνικές πολιτικές, με τρόπο ώστε να αποτελεί ευκαιρία και όχι απειλή για τις γυναίκες δημιουργώντας γυναικεία γκέτο με χαμηλούς μισθούς και χωρίς ευκαιρίες μεταπήδησης σε συνθήκες πλήρους απασχόλησης.

10. Δημιουργία συμβουλευτικής δομής προς τους μετανάστες σε θέματα απασχόλησης, εκπαίδευσης και διεκδίκησης πολιτιστικών και κοινωνικών δικαιωμάτων.

16. Παγκύπριος Σύνδεσμος Μονογονεϊκών Οικογενειών και Φίλων

Η εκπρόσωπος του συνδέσμου εξέφρασε τη δυσαρέσκειά της για το γεγονός ότι, ενώ υπάρχει τεράστια ανεργία, γίνεται αναφορά στην ανάγκη συμφιλίωσης της οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, τη στιγμή που δεν μπορεί να υπάρξει επαγγελματική ζωή. Περαιτέρω, εξέφρασε αδυναμία να τοποθετηθεί επί του όλου θέματος, αφού δεν υπάρχει πλέον ένα υψηλό δίκτυ προστασίας για τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, τις ομάδες υψηλού κινδύνου για φτώχια και κοινωνικό αποκλεισμό, όπως οι πολύτεκνες και οι μονογονεϊκές οικογένειες. Τέλος, ανέφερε ότι οι όποιες απόψεις του συνδέσμου επί του όλου θέματος εξανεμίστηκαν λόγω των νέων οικονομικών δεδομένων.

17. Παγκύπρια Συνομοσπονδία Ομοσπονδιών Συνδέσμων Γονέων Δημόσιων και Κοινοτικών Νηπιαγωγείων

Ο εκπρόσωπος της συνομοσπονδίας εισηγήθηκε την καθιέρωση δωρεάν μεταφοράς μαθητών με λεωφορεία ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές όπου υπάρχουν συμπλέγματα σχολείων, καθώς και στα κοινοτικά σχολεία που υπάρχουν κενές θέσεις να γίνονται δεκτά παιδιά ηλικίας από δύο χρονών και οκτώ μηνών αντί από τριών χρονών, αφού με τον τρόπο αυτό θα συμπληρώνονται οι θέσεις και θα υπάρχουν επιπρόσθετα έσοδα.

Ειδικότερα, η συνομοσπονδία σε υπόμνημά της εισηγείται τα ακόλουθα:

1. Διατήρηση και επέκταση του θεσμού του ενιαίου ολοήμερου σχολείου.

2. Ίδρυση δημόσιων παιδικών σταθμών με χαμηλό κόστος για τους γονείς, αφού το υψηλό κόστος των ιδιωτικών παιδικών σταθμών είναι αποθαρρυντικός παράγοντας.

3. Επιχορήγηση μέρους των διδάκτρων των ιδιωτικών παιδικών σταθμών με βάση εισοδηματικά κριτήρια.

4. Επέκταση του ωραρίου λειτουργίας των σχολείων όλων των τύπων, ώστε να συνάδουν με τα ωράρια λειτουργίας της εργασίας της πλειοψηφίας των γονιών.

5. Πάταξη της παραπαιδείας μέσω ενός σωστού συστήματος αξιολόγησης των εκπαιδευτικών και του έργου της σχολικής μονάδας και καθιέρωση ενός αξιοκρατικού συστήματος εισδοχής και ανέλιξης των εκπαιδευτικών.

6. Επιχορήγηση μεγάλων επιχειρήσεων οι οποίες δημιουργούν στους χώρους εργασίας τους ειδικούς χώρους για τη φιλοξενία των παιδιών των εργαζόμενων υπαλλήλων τους.

18. Σύνδεσμος Κοινωνιολόγων Κύπρου

Ο σύνδεσμος κατέθεσε στην υποεπιτροπή υπόμνημα σε σχέση με το ζήτημα της επέκτασης του ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων, στο οποίο διαλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

1. Η λειτουργία των καταστημάτων με ελεύθερο ωράριο κατά τη διάρκεια της ημέρας συμβάλλει στη μείωση της ανεργίας, αφού έτσι δημιουργείται ανάγκη περισσότερων θέσεων εργασίας, νοουμένου ότι οι ιδιωτικές επιχειρήσεις προσλαμβάνουν επιπρόσθετο προσωπικό, για να καλυφθούν οι βάρδιες.

2. Σε περίπτωση εφαρμογής του ελεύθερου ωραρίου, τίθεται ο προβληματισμός όσον αφορά ουσιαστικά την επιβίωση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, επειδή οι περισσότερες είναι οικογενειακές επιχειρήσεις. Ενδεχομένως να υπάρξουν επιπτώσεις στην οικογενειακή, προσωπική και κοινωνική τους ζωή, αφού δε θα υπάρχει πλέον ελεύθερος χρόνος. Ενδεχόμενη λύση είναι οι επιχειρήσεις αυτές να έχουν τη δυνατότητα να εργοδοτήσουν επιπρόσθετο προσωπικό, για να έχουν έτσι τη δυνατότητα να μένουν ανοικτές καθ’ όλη τη διάρκεια του διευρυμένου ωραρίου. Όπως είναι φυσικό, μέσα στις συνθήκες της παρούσας οικονομικής κρίσης αυτό ίσως να είναι αδύνατον, εκτός εάν το κράτος επέμβει με υποστηρικτικά/ενισχυτικά μέτρα και κυρίως οικονομικά κίνητρα, που να δίνουν τη δυνατότητα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να εργοδοτούν επιπρόσθετο προσωπικό. Σε αντίθετη περίπτωση, οι επιχειρήσεις αυτές δε θα αντέξουν στον ανταγωνισμό. Αυτό σημαίνει ότι σταδιακά οι επιχειρήσεις αυτές θα κλείσουν και κατά συνέπεια θα δημιουργηθούν και άλλοι άνεργοι. Περισσότερη ανεργία σημαίνει μεγαλύτερη αύξηση των επιπέδων της φτώχιας, μεγαλύτερη πτώση της αγοραστικής δύναμης, μεγαλύτερη επιβάρυνση στα ταμεία κοινωνικών παροχών και κυρίως μεγαλύτερη διάσπαση στον κοινωνικό ιστό και στην κοινωνική συνοχή.

3. Με την εφαρμογή του ελεύθερου ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων δημιουργούνται οι προϋποθέσεις οικογενειακού χρόνου αναψυχής μέσα από την οδό της κατανάλωσης σε εμπορικά κέντρα, καταστήματα και αλλού. Τούτο συμβάλλει στη σύσφιξη των διαπροσωπικών σχέσεων και στην ανάπτυξη συνοχής ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας.

4. Πρέπει να διεξαχθεί κοινωνική έρευνα σε σχέση με τις επιπτώσεις από την εφαρμογή της επέκτασης του ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων.

5. Η ανεργία ως κοινωνικό φαινόμενο έχει άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις, που αφορούν:

α. την αύξηση των επιπέδων της φτώχιας και του κοινωνικού αποκλεισμού,

β. τις επιπτώσεις τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία για όλες τις ηλικίες του πληθυσμού και

γ. τη μείωση του αριθμού των οικογενειών και των νέων νοικοκυριών, αφού οι νέοι πλέον δυσκολεύονται να αποκατασταθούν επαγγελματικά, να αποκτήσουν δική τους στέγη και οικογένεια. Το γεγονός αυτό έχει ως έμμεση συνέπεια την αλλοίωση της δημογραφικής σύνθεσης του πληθυσμού, αφού συνεπάγεται πτώση του αριθμού των γεννήσεων, με αποτέλεσμα την περαιτέρω γήρανση του πληθυσμού και μεγαλύτερες επιβαρύνσεις στα ταμεία κοινωνικών ασφαλίσεων αναφορικά με τις συντάξεις.

19. Γυναικείες οργανώσεις

Οι εκπρόσωποι των γυναικείων οργανώσεων που παρευρέθηκαν ενώπιον της υποεπιτροπής επισήμαναν μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

1. Το κράτος πρέπει να επενδύσει στους πολίτες του, ιδιαίτερα να φροντίζει τους νεότερους, αυριανούς πολίτες, και να μην προβαίνει σε αποκοπή βασικών επιδομάτων.

2. Αποτελεί υποχρέωση του κράτους και της κοινωνίας γενικότερα η καθιέρωση δημογραφικής πολιτικής μέσω της οποίας να δίδεται έμφαση στην οικογενειακή πολιτική, ώστε να δημιουργηθούν υποδομές φροντίδας.

3. Πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα σωστής εκπαίδευσης των παιδιών, καθώς και η παροχή φροντίδας τόσο από πλευράς υγείας όσο και από πλευράς στέγασης.

4. Πρέπει οι πολιτικές που χαράσσονται να έχουν και προοπτική υλοποίησής τους.

5. Στο δημογραφικό πρόβλημα εμπλέκονται όλοι οι τομείς της πολιτικής ενός κράτους. Η επένδυση και ο προγραμματισμός για μια καλύτερη δημογραφική πολιτική είναι και επένδυση για τη βελτίωση της οικονομίας.

Όλες οι πιο πάνω εκπρόσωποι τόνισαν εμφαντικά ότι δεν έχει προχωρήσει η υλοποίηση των δράσεων που εξαγγέλθηκαν. Σύμφωνα με τις ίδιες, κάθε μέτρο, κάθε νομοθετική ρύθμιση, κάθε αλλαγή, είτε στην εισοδηματική είτε στην κοινωνική είτε στην εργασιακή πολιτική, πρέπει να λαμβάνει υπόψη την παράμετρο του δημογραφικού προβλήματος και πως ένα σημαντικό μέτρο για τη λύση του δημογραφικού προβλήματος είναι η επίλυση του προβλήματος της ανεργίας.

Γ. ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

Σε μεταγενέστερο στάδιο η Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων απέστειλε στην υποεπιτροπή το Σχέδιο Δράσης Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής 2014, το οποίο εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο σε συνεδρία του, ημερομηνίας 30 Σεπτεμβρίου 2014, και στο οποίο περιλαμβάνονται τα μέτρα που συμφωνήθηκαν σε συνεδρία του φορέα, ημερομηνίας 26 Ιουνίου 2014. Το σχέδιο αυτό αποτελεί στην ουσία το πρώτο Σχέδιο Δράσης Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής, που καλύπτει την περίοδο μέχρι το τέλος του 2014, έχοντας ως κύριο στόχο του την αντιμετώπιση των κύριων προκλήσεων που αντιμετωπίζει η κυπριακή κοινωνία όσον αφορά το δημογραφικό πρόβλημα.

Το εν λόγω σχέδιο ετοιμάστηκε από το Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, έπειτα από εισηγήσεις που υποβλήθηκαν από τα μέλη του φορέα, και περιελάμβανε τις ακόλουθες δράσεις:

1. Σχεδιασμό εκπαιδευτικών προγραμμάτων από την Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού που να απευθύνονται σε αδρανές γυναικείο δυναμικό στον τομέα της φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων, προκειμένου οι γυναίκες αυτές να εργαστούν ως αυτοεργοδοτούμενες ή να στελεχώσουν κέντρα φροντίδας παιδιών ή/και ηλικιωμένων, ανταποκρινόμενες στις αυξημένες ανάγκες που θα δημιουργηθούν από την εργοδότηση του γυναικείου δυναμικού.

2. Εξέταση της δυνατότητας παροχής κινήτρων για τη δημιουργία δομών φροντίδας στους χώρους εργασίας με τη συμβολή των υπαλλήλων.

3. Συγχρηματοδοτούμενο έργο “Σχέδιο Εργοδότησης Ανέργων για Παροχή Υπηρεσιών Φροντίδας Παιδιών”.

4. Σχεδιασμό συντονισμένης εκστρατείας ενημέρωσης εργαζομένων για τα δικαιώματά τους, ιδιαίτερα όσον αφορά την άδεια μητρότητας, τη γονική άδεια κτλ.

5. Ένταξη της διάστασης της συμφιλίωσης της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής στην ατζέντα των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

6. Συγχρηματοδοτούμενο έργο “Σχέδιο Εργοδότησης Ανέργων για Παροχή Κοινωνικής Φροντίδας στο Σπίτι σε Χαμηλοσυνταξιούχους”.

Στο πιο πάνω Σχέδιο Δράσης Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής επισημαίνεται ότι ο φορέας θα προχωρήσει με το σχεδιασμό του επόμενου σχεδίου δράσης, το οποίο θα καλύπτει την περίοδο 2015-2016.

Στο τελικό στάδιο της μελέτης του θέματος η Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων κατέθεσε και παρουσίασε ενώπιον της υποεπιτροπής το δεύτερο Σχέδιο Δράσης Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής, το οποίο καλύπτει την περίοδο 2016-2017, έχοντας ως κύριο στόχο και σκοπό την εντατικοποίηση των προσπαθειών για αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος στην Κύπρο. Σημειώνεται ότι το εν λόγω σχέδιο ετοιμάστηκε από το Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων μετά από εισηγήσεις που υποβλήθηκαν από τα μέλη του φορέα και περιλαμβάνει τις ακόλουθες δράσεις, οι οποίες συζητήθηκαν σε συνεδρίες του φορέα, που πραγματοποιήθηκαν στις 24 Σεπτεμβρίου και την 21η Οκτωβρίου 2015:

1. Αύξηση του αριθμού των βρεφονηπιακών σταθμών παγκυπρίως μέσω της ενθάρρυνσης/στήριξης των κοινωνικών εταίρων, των μη κυβερνητικών οργανώσεων, των φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης και εταιρειών στα πλαίσια της κοινωνικής εταιρικής τους ευθύνης, με στόχο τη δημιουργία/επέκταση λειτουργίας βρεφονηπιακών σταθμών, με τη στήριξη του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (μέσω ευρωπαϊκών κονδυλίων).

2. Διεύρυνση του ωραρίου και των δομών φροντίδας παιδιών, ώστε να εξυπηρετούνται καλύτερα οι εργαζόμενοι γονείς.

3. Προώθηση της υλοποίησης της πρότασης των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας προς την Ένωση Δήμων Κύπρου για την ανάθεση αρμοδιοτήτων κοινωνικής φροντίδας από την κεντρική διοίκηση προς το σύνολο των νόμιμα οργανωμένων φορέων που αναπτύσσουν δράσεις σε τοπικό επίπεδο, πάντοτε κάτω από την ομπρέλα των τοπικών αρχών, τόσο για σκοπούς αποτελεσματικότερου προγραμματισμού και καθορισμού προτεραιοτήτων όσο και καλύτερης αξιοποίησης των οικονομικών πόρων που θα διατίθενται, καθώς και ελέγχου και ανατροφοδότησης. Η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων πρέπει να γίνει θεσμοθετημένα με την αντίστοιχη προώθηση χρηματοδότησης, με στόχο τη διασφάλιση της βιωσιμότητας και της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών σε μακροπρόθεσμη βάση και με τρόπο, ώστε να είναι συμβατή με το προωθούμενο θεσμικό πλαίσιο για τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης.

4. Σχέδιο παροχής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης σε οικογένειες με τρία ή περισσότερα εξαρτώμενα τέκνα.

5. Προγράμματα διαφωτιστικών διαλέξεων για μελλοντικούς γονείς και εγκύους σε όλες τις επαρχίες από επισκέπτες/τριες υγείας, μαίες και άλλους επαγγελματίες υγείας. Παροχή στήριξης στις οικογένειες, ενίσχυση του γονεϊκού ρόλου και εκπαίδευση των γονέων για τη φροντίδα τόσο του νεογέννητου όσο και των άλλων παιδιών της οικογένειας.

6. Προγράμματα υπηρεσίας κατ’ οίκον νοσηλείας. Πρόκειται για παροχή νοσηλευτικών υπηρεσιών στο σπίτι, με σκοπό να βοηθηθούν τα άτομα και οι οικογένειές τους να αντιμετωπίσουν προβλήματα που προκύπτουν ως αποτέλεσμα ξαφνικής αρρώστιας, υποτροπής χρόνιας αρρώστιας ή μακροχρόνιας αναπηρίας και ανικανότητας, διατηρώντας το υψηλότερο δυνατό επίπεδο της υγείας, της δραστηριότητας και της ανεξαρτησίας τους.

7. Προγράμματα μαιευτικής φροντίδας από τις κλινικές προγεννητικής φροντίδας για την έγκυο από την πρώτη επίσκεψή της και καθ’ όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Ενδυνάμωση του θεσμού της οικογένειας και ενθάρρυνσης της συμμετοχής του συντρόφου της εγκύου σε όλες τις φάσεις της εγκυμοσύνης, του τοκετού και της λοχείας και της προετοιμασίας τους για το γονεϊκό τους ρόλο.

8. Διεξαγωγή δωρεάν προληπτικών εξετάσεων στα παιδιά, ασχέτως κοινωνικοοικονομικής τάξης, για επίτευξη καλύτερης ποιότητας ζωής που σχετίζεται με την υγεία. Προστασία και αρωγή ευάλωτων ομάδων πληθυσμού, οικογενειών μεταναστών και προσφύγων και οικογενειών αιτητών πολιτικού ασύλου.

9. Διεξαγωγή εμβολιασμών στα πλαίσια της σχολιατρικής υπηρεσίας για την επίτευξη υψηλών ποσοστών ανοσοποίησης και πρόληψης των λοιμωδών νοσημάτων.

10. Επέκταση της λειτουργίας δημόσιων και κοινοτικών νηπιαγωγείων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, περιλαμβανομένων των θερινών διακοπών και των περιόδων των εορτών προς εξυπηρέτηση των εργαζόμενων γονέων.

11. Επέκταση του θεσμού του ολοήμερου σχολείου σε υποχρεωτική βάση, λειτουργώντας και κατά τις περιόδους των διακοπών και των εορτών, αλλά και των λεσχών κατά τους θερινούς μήνες.

12. Στα κοινοτικά νηπιαγωγεία που υπάρχουν κενές θέσεις τα παιδιά να γίνονται δεκτά από την ηλικία των 2,8 ετών (δηλαδή όπου υπάρχει δυνατότητα να γίνονται δεκτά όσα παιδιά έχουν γεννηθεί μέχρι την 31η Δεκεμβρίου και όχι μέχρι την 31η Αυγούστου, όπως ισχύει σήμερα).

13. Επέκταση του ολοήμερου σχολείου, ώστε να λειτουργεί μετά τις 16:00.

14. Προώθηση της κοινωνικής επιχειρηματικότητας.

15. Προώθηση προγραμμάτων κατάρτισης για ενήλικες, ώστε να μπορούν να είναι εργοδοτήσιμοι/ες.

16. Περαιτέρω προώθηση της ένταξης της διάστασης της συμφιλίωσης της οικογένειας και της εργασίας στην ατζέντα των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

17. Εφαρμογή της ίσης μεταχείρισης, των ίσων ευκαιριών και της ισομισθίας στο χώρο εργασίας με μεθοδολογία και αξιολόγηση μισθών στον ιδιωτικό και στο δημόσιο τομέα.

18. Εξέταση της εισαγωγής του θεσμού της άδειας πατρότητας.

19. Εξέταση της δυνατότητας παροχής κινήτρων προς τις επιχειρήσεις, για να εφαρμόσουν μέτρα συμφιλίωσης της οικογένειας με την εργασία, όπως η προώθηση επαγγελματικού ωραρίου που να είναι πιο φιλικό προς τις ανάγκες των εργαζόμενων γονέων.

20. Εξέταση της μερικής επιδότησης της γονικής άδειας, ενισχύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τη χρήση του συγκεκριμένου δικαιώματος από περισσότερους γονείς.

21. Εκστρατεία για ενημέρωση σε σχέση με τη νομοθεσία για τη μητρότητα και ειδικότερα για τις τελευταίες τροποποιήσεις της σε σχέση με τη δυνατότητα ανάκλησης/απόλυσης.

22. Διασφάλιση της πρακτικής εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ισότητα των Φύλων, το οποίο καλύπτει όλους τους τομείς της κοινωνικοοικονομικής και πολιτικής ζωής, με την εγκαθίδρυση συστήματος λογοδοσίας σε όλα τα υπουργεία.

23. Προώθηση του εκσυγχρονισμού των νομοθεσιών που αφορούν τις στέγες ηλικιωμένων, τους φροντιστές και τους κατ’ οίκον παιδοκόμους.

Παρουσιάζοντας το πιο πάνω σχέδιο ενώπιον της υποεπιτροπής, η Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων αναφέρθηκε επιγραμματικά στις πιο πάνω δράσεις, που επικεντρώνονται στην πρόνοια και τις δομές φροντίδας, στην υγεία, στην παιδεία και στην απασχόληση. Σύμφωνα με την αρμόδια υπουργό, στόχος των πιο πάνω δράσεων είναι η συμφιλίωση της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής. Για την παρακολούθηση της υλοποίησης των δράσεων του σχεδίου έχουν συσταθεί επιτροπές, οι οποίες θα ενημερώνουν το φορέα κάθε έξι μήνες.

Ειδικότερα, η ίδια αναφέρθηκε στις δράσεις που αφορούν την επέκταση του ολοήμερου σχολείου, τα ζητήματα κατάρτισης και τοποθέτησης στην απασχόληση, τη μείωση του χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών και την άδεια πατρότητας. Όσον αφορά τη δράση για τη μείωση του χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών σε σχέση με την αμοιβή, η ίδια δήλωσε ότι το ζήτημα αυτό άπτεται της κουλτούρας και της νοοτροπίας που ακόμη επικρατεί, αφού σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις υπάρχουν ήδη και βρίσκονται σε ισχύ. Τοποθετούμενη στην εισήγηση σε σχέση με τη θεσμοθέτηση άδειας πατρότητας, δήλωσε ότι έχει ολοκληρωθεί η σχετική αναλογιστική μελέτη που προβλέπει επιπρόσθετο κόστος €10 εκατομ. περίπου και 0,39% αύξηση των εισφορών. Σύμφωνα με την ίδια, η όποια αύξηση των εισφορών θα οδηγήσει σε περισσότερη ανεργία, γι’ αυτό πρέπει να εξευρεθεί ο καλύτερος δυνατός τρόπος για την έστω σταδιακή υλοποίηση της εισαγωγής του θεσμού της άδειας πατρότητας, δράση που στην πράξη θα αφορά την υλοποίηση της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης.

Περαιτέρω, η καθ’ ύλην αρμόδια υπουργός αναφέρθηκε ειδικότερα στη δράση που αφορά τη φροντίδα των ηλικιωμένων, τονίζοντας παράλληλα ότι η δράση αυτή δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως πρόθεση του κράτους να ιδρυματοποιήσει τους ηλικιωμένους και εκφράζοντας την άποψη ότι, όπου κρίνεται αδύνατη η φροντίδα τους με άλλο τρόπο, τουλάχιστον τα πρόσωπα αυτά να έχουν κάποια στέγη, για να τους φιλοξενήσει, ή κάποιας μορφής φροντίδα από εξειδικευμένους φροντιστές.

Αναφορικά με την προοπτική ανάθεσης αρμοδιοτήτων κοινωνικής φροντίδας στις τοπικές αρχές, η αρμόδια υπουργός διευκρίνισε ότι θα αναμένει από το Υπουργείο Εσωτερικών την υλοποίηση του νέου θεσμικού πλαισίου για τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης, ωστόσο τόνισε ότι είναι πολύ σημαντικό σε πρώτο στάδιο οι τοπικές αρχές να συνεργαστούν για τον εντοπισμό των πολιτών που έχουν ανάγκη βοήθειας.

Τοποθετούμενη στη συνέχεια σε σχέση με τα προγράμματα του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων για εργοδότηση ανέργων, τα οποία υλοποιεί η Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού, δήλωσε ότι είναι πολύ σημαντικό να παρέχεται βοήθεια στους νέους που δεν έχουν καμία απολύτως οικονομική στήριξη, ούτε καν από τις οικογένειές τους, και πρόσθεσε πως γι’ αυτά τα πρόσωπα ο μισθός των €500 είναι πολύ σημαντική βοήθεια. Περαιτέρω, σύμφωνα με την ίδια, οι μελέτες έχουν καταδείξει ότι το 50% των νέων παραμένουν στην ίδια εργασία και μετά την εξάμηνη απασχόλησή τους δυνάμει των πιο πάνω προγραμμάτων. Όπως δήλωσε επίσης η αρμόδια υπουργός, στο νέο σχέδιο που θα προωθηθεί υπάρχει πρόνοια για τρίμηνη πρακτική εξάσκηση με χρηματοδότηση που λαμβάνει το κράτος από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και ακολούθως ένα χρόνο υποχρεωτικής εργοδότησης στον ίδιο εργοδότη.

Η ίδια διευκρίνισε ότι όλα αυτά τα σχέδια αποτελούν προσωρινή λύση στο πρόβλημα της ανεργίας και ιδιαίτερα των νέων σε περιόδους οικονομικής κρίσης.

Καταλήγοντας, η καθ’ ύλην αρμόδια υπουργός δήλωσε ότι τα πιο πάνω αποτελούν ένα φιλόδοξο σχεδιασμό για την υλοποίηση του οποίου καταβάλλεται προσπάθεια να μην έχει υπερβολικό κόστος. Η ίδια συμφώνησε με την παρατήρηση της προέδρου της υποεπιτροπής ότι όλα αυτά τα σχέδια επαναλαμβάνονται και χρονίζουν λόγω της μη υλοποίησής τους, γι’ αυτό κρίνει ως απαραίτητη τη βοήθεια όλων των αρμόδιων φορέων, για να αρχίσει η υλοποίησή τους.

Δ. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ, ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΠΟΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Για τη μελέτη του δημογραφικού προβλήματος και τους τρόπους αντιμετώπισής του η υποεπιτροπή της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, υπό το φως όλων των δεδομένων και των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιόν της και όλων των θέσεων και απόψεων που εκφράστηκαν τόσο γραπτά όσο και προφορικά καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης και της εξέτασης του όλου θέματος, διαπιστώνει τα ακόλουθα:

1. Το δημογραφικό πρόβλημα δεν εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια, αλλά ταλανίζει τον τόπο μας εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Ωστόσο, υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες, η κατάσταση καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολη, όπως και η επίλυσή του.

2. Η οικονομική κρίση με όλα τα συνεπακόλουθά της και ειδικότερα την ανεργία ταλαιπωρεί σε μεγάλο βαθμό τη νεολαία, η οποία διστάζει να δημιουργήσει οικογένεια και να τεκνοποιήσει.

3. Το θέμα είναι σοβαρό και πολυδιάστατο και η εφαρμογή πολιτικής επιδομάτων δεν επιλύνει το πρόβλημα της υπογεννητικότητας.

Η υποεπιτροπή, δεδομένων των πιο πάνω διαπιστώσεων και συμπερασμάτων, προβαίνει στις ακόλουθες εισηγήσεις:

1. Κάποιες από τις δράσεις για τις οποίες έχουν αρχίσει να κινούνται οι σχετικές διαδικασίες και υφίστανται οι απαιτούμενες δομές πρέπει να προωθηθούν άμεσα και να επεκταθούν.

2. Το ζήτημα της παραχώρησης διευκολύνσεων στους γονείς είναι ύψιστης σημασίας και δεν ικανοποιεί το γεγονός ότι σε πολλές οικογένειες εργοδοτούνται ξένες οικιακές βοηθοί, για να μεγαλώσουν τα παιδιά. Ενδεχομένως, η εφαρμογή του προγράμματος των ευέλικτων μορφών απασχόλησης να βοηθήσει προς την κατεύθυνση της παροχής των διευκολύνσεων αυτών.

3. Αναμφίβολα, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη δράση που στοχεύει στην αύξηση του αριθμού των βρεφονηπιακών σταθμών και στην επέκταση του χρόνου της λειτουργίας τους, ώστε να εξυπηρετούνται καλύτερα οι εργαζόμενοι γονείς.

4. Πρέπει να δημιουργηθούν κέντρα φύλαξης και φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων, που να παρέχουν υπηρεσίες σε λογικές τιμές και να ληφθούν μέτρα στήριξης των οικογενειών.

5. Πρέπει να ληφθούν άμεσα και να υλοποιηθούν πολιτικές αποφάσεις όσον αφορά την ανάγκη σύζευξης της οικογενειακής και της εργασιακής ζωής. Η συμφιλίωση της οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής πρέπει να πάψει να αποτελεί απλή διακήρυξη, αλλά να καταστεί ουσιαστική πολιτική του κράτους και να υλοποιηθεί πρακτικά.

6. Κρίνεται σκόπιμη η εφαρμογή σωστής σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στα σχολεία.

7. Όσον αφορά το ζήτημα της επέκτασης του ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων, πρέπει να διερευνηθούν όλες οι πτυχές του θέματος, να διεξαχθεί μελέτη των επιπτώσεων και το όλο θέμα να εξεταστεί σφαιρικά.

8. Επιβάλλεται η ενίσχυση του ρόλου της τοπικής αυτοδιοίκησης και του εθελοντισμού.

9. Επιβάλλεται η αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου για την προστασία της οικογένειας και των παιδιών με βάση τα νέα δεδομένα και τις νέες ανάγκες.

10. Επιβάλλεται η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και διευκολύνσεων για τη στέγαση των νεαρών ζευγαριών, ώστε να προχωρούν στη δημιουργία οικογένειας και στην απόκτηση παιδιών.

11. Καθίσταται επιβεβλημένη η περαιτέρω ανάπτυξη της κοινωνικής συνοχής και της αλληλεγγύης, ώστε να δημιουργούνται καλύτερες συνθήκες φροντίδας για παιδιά, ηλικιωμένους, άτομα με ειδικές ικανότητες κ.ά.

12. Επιβάλλεται να δημιουργηθούν υποδομές για τους εργαζομένους στον ευρύτερο δημόσιο τομέα και για τα μέλη των οικογενειών τους.

13. Καλείται το κράτος, υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες, να επανεξετάσει και να επανασχεδιάσει τη δημογραφική του πολιτική, ώστε αυτή να καταστεί πιο ανθρωποκεντρική.

14. Καλείται η εκτελεστική εξουσία επειγόντως και άμεσα να λάβει μέτρα, διότι τα σχέδια δράσης είναι βραχυπρόθεσμα και μη επαρκή.

Περαιτέρω και ανεξάρτητα από τα πιο πάνω, η πρόεδρος της υποεπιτροπής κ. Σκεύη Κούτρα Κουκουμά και το μέλος της υποεπιτροπής κ. Μάριος Μαυρίδης, εκ μέρους των κοινοβουλευτικών τους ομάδων, τοποθετούνται ξεχωριστά ως ακολούθως:

1. Η κοινοβουλευτική ομάδα ΑΚΕΛ-Αριστερά-Νέες Δυνάμεις κατέθεσε γραπτώς τα ακόλουθα:

«Το δημογραφικό πρόβλημα συνεχίζει να αποτελεί μια από τις σοβαρότερες προκλήσεις της εποχής μας, μετατρέποντας ως επιτακτική την ανάγκη εφαρμογής μιας αποτελεσματικής και ολοκληρωμένης στρατηγικής για την αντιμετώπισή του.

Είναι αναμενόμενο σε περιόδους οικονομικής κρίσης, όπου παρουσιάζεται μείωση του οικογενειακού εισοδήματος, σε συνδυασμό με τα υψηλά επίπεδα ανεργίας, να επηρεάζεται αρνητικά η δημογραφική ανάπτυξη της χώρας.

Η στρατηγική και οι δράσεις του κράτους για την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος πρέπει να είναι συγκεκριμένες. Πρέπει να στηρίζουν την οικογένεια σε όλα τα στάδιά της, από τη στιγμή που ένα ζευγάρι θα πάρει απόφαση να δημιουργήσει οικογένεια μέχρι και τη στιγμή της ενηλικίωσης, των σπουδών και της επαγγελματικής αποκατάστασης των παιδιών.

Τη στιγμή που το οικογενειακό εισόδημα μειώνεται μήνα με το μήνα περισσότερο, η κυβέρνηση έχει επιλέξει να μειώσει τις παροχές σε αυτούς που τις έχουν περισσότερο ανάγκη. Ενώ για χρόνια η ανάπτυξη της δημογραφικής πολιτικής από την πολιτεία αποτελούσε προτεραιότητα και είχε εδραιωθεί ένα πλέγμα μέτρων που συμπεριλάμβανε τόσο κίνητρα όσο και έμμεση στήριξη στις οικογένειες, τώρα βλέπουμε πισωγύρισμα.

Θεωρούμε ιδιαίτερα αρνητικό και ενδεικτικό της φιλοσοφίας με την οποία προσεγγίζει η κυβέρνηση την πολιτική για τη δημογραφική ανάπτυξη του πληθυσμού το γεγονός ότι τα σχέδια δράσης συνδέονται με τις πολιτικές λιτότητας και περικοπών.

Ιδιαίτερα, το νέο Σχέδιο Δράσης Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής, το οποίο έχει ανακοινωθεί, έχει ετοιμαστεί, ώστε να έχει σχεδόν μηδενικό κόστος, κάτι το οποίο δεν πρόκειται να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα.

Εισηγήσεις για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν στους ακόλουθους τομείς:

α. Εργασία

i. Περαιτέρω ανάπτυξη προγραμμάτων παροχής κινήτρων για ένταξη στην εργασία και καταπολέμηση της ανεργίας. Τα σχέδια αυτά πρέπει να εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές εισόδημα με βάση τις συλλογικές συμβάσεις σε όσους συμμετέχουν. Η εμπειρία από την εφαρμογή των προγραμμάτων απόκτησης εργασιακής εμπειρίας με την επιδότηση των €500 έχει ουσιαστικά καθιερωθεί ως κατώτατος μισθός σε αρκετά επαγγέλματα.

ii. Διασφάλιση της καθολικότητας της εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων εργασίας μέσω των αναγκαίων νομοθετικών ρυθμίσεων και νομοθετική κατοχύρωση βασικών όρων απασχόλησης για όσους εργαζομένους δεν καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις εργασίας.

iii. Επέκταση των κλάδων στους οποίους ισχύει ο κατώτατος μισθός.

iv. Ενίσχυση των επιθεωρήσεων του Υπουργείου Εργασίας, ώστε να γίνεται καλύτερος, συχνότερος και πιο αποτελεσματικός έλεγχος των χώρων εργασίας.

β. Στεγαστικά σχέδια

i. Επαναφορά των στεγαστικών σχεδίων για τον προσφυγικό κόσμο. Τα συγκεκριμένα σχέδια τα οποία έχουν καταργηθεί από τη σημερινή κυβέρνηση αφορούσαν στα φτωχά στρώματα των προσφύγων.

ii. Επαναφορά του ενιαίου στεγαστικού σχεδίου μέσω του οποίου είχαν βοηθηθεί αρκετές οικογένειες από τα χαμηλά εισοδηματικά στρώματα, ώστε να λύσουν το στεγαστικό τους πρόβλημα.

iii. Ενίσχυση του Φορέα Ισότιμης Κατανομής Βαρών (ΦΙΚΒ) και αλλαγή των κανονισμών που διέπουν την επιδότηση του επιτοκίου για στεγαστικά δάνεια, ώστε με τη μείωση του δανειστικού επιτοκίου από τις εμπορικές τράπεζες και τα συνεργατικά ιδρύματα να επωφελείται ο δανειολήπτης και όχι ο ΦΙΚΒ.

γ. Οικογένεια

i. Αύξηση της άδειας μητρότητας και θεσμοθέτηση της πληρωμένης γονικής άδειας για άντρες και γυναίκες.

ii. Ανάληψη πρωτοβουλιών από το κράτος, ώστε να αναπτυχθεί ο ρόλος και η παρέμβαση του συμβούλου οικογενειακού προγραμματισμού.

iii. Ουσιαστικά κίνητρα προς τις πολύτεκνες και πενταμελείς οικογένειες, ώστε να αντιμετωπίζονται οι αυξημένες οικονομικές ανάγκες τους.

iv. Ανάπτυξη των δημόσιων και κοινοτικών βρεφικών και παιδικών σταθμών.

v. Τερματισμός των περικοπών στα προγράμματα που λειτουργούν οι εθελοντικές οργανώσεις.

vi. Εκπόνηση ειδικού σχεδίου παροχής οικονομικής στήριξης για νεαρά ζευγάρια με χαμηλά ή καθόλου εισοδήματα, που θέλουν να δημιουργήσουν οικογένεια.

δ. Υγεία

i. Καθολικά δημόσια και δωρεάν πρόσβαση στα δημόσια νοσηλευτήρια για όλους τους ανηλίκους. Να καταργηθούν όλα τα τέλη που αφορούν ανηλίκους.

ii. Αντιμετώπιση του προβλήματος της υποστελέχωσης των δημόσιων νοσηλευτηρίων.

iii. Άμεση και καθημερινή στελέχωση με παιδίατρο και γυναικολόγο όλων των νοσοκομείων.

iv. Άμεση εφαρμογή του ΓΕΣΥ.

ε. Παιδεία

i. Επαναφορά του σχεδίου για δωρεάν μεταφορά των μαθητών στα δημόσια σχολεία.

ii. Επέκταση της δωρεάν και δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με στόχο να αυξάνονται συνεχώς οι θέσεις που προσφέρονται.

στ. Συμφιλίωση οικογένειας και εργασίας

i. Άμεση ρύθμιση των ωραρίων εργασίας, ώστε να προστατεύονται οι εργαζόμενοι στο λιανικό εμπόριο και να τερματιστεί η εργασία την Κυριακή.

ii. Λειτουργία σχεδίων τοποθέτησης σε εργασία τα οποία να αφορούν γυναίκες ηλικίας άνω των σαράντα πέντε ετών».

2. Ο Δημοκρατικός Συναγερμός θεωρεί ότι οι ενέργειες και τα μέτρα της κυβέρνησης σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Τα μέτρα που λαμβάνει η κυβέρνηση αποσκοπούν στη στήριξη της οικογένειας και στη συμφιλίωση μεταξύ της οικογένειας και της αγοράς εργασίας.

Σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας, η κυβέρνηση πρέπει να προσφέρει επιπρόσθετα οικονομικά και φορολογικά κίνητρα για τις οικογένειες που τεκνοποιούν. Θα μπορούσε επίσης η κυβέρνηση, αλλά και οι τοπικές αρχές να επιβάλουν χαμηλότερα τέλη και χρεώσεις για τις υπηρεσίες που προσφέρουν προς τις πολύτεκνες οικογένειες.

Με αφορμή τη συζήτηση του θέματος αυτού, η υποεπιτροπή της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων για τη μελέτη του δημογραφικού προβλήματος και τους τρόπους αντιμετώπισής του υποβάλλει στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων την παρούσα έκθεσή της, δηλώνοντας ότι, στα πλαίσια του κοινοβουλευτικού ελέγχου και των εργασιών της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, το όλο θέμα θα παρακολουθείται στενά και θα αναμένεται η λήψη πολιτικών αποφάσεων, καθώς και η υλοποίηση των δράσεων που εξαγγέλθηκαν.

 

  

 

11 Απριλίου 2016 

  

 

     

    

     © Copyright 2000.  Η Βουλή των Αντιπροσώπων