Αρχείο

    

Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων για το νομοσχέδιο και τις προτάσεις νόμου του επισυνημμένου παραρτήματος

Παρόντες:

Αντρέας Φακοντής, πρόεδρος Αθηνά Κυριακίδου
Σκεύη Κούτρα Κουκουμά Ρούλα Μαυρονικόλα
Πανίκκος Σταυριανός  
Νίκος Νουρής Μη μέλη της επιτροπής:
Μάριος Μαυρίδης Ανδρέας Κυπριανού
Μαρία Κυριακού Γιώργος Περδίκης
Άγγελος Βότσης  

Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων μελέτησε το νομοσχέδιο και τις προτάσεις νόμου του επισυνημμένου παραρτήματος σε συνεδρία της, που πραγματοποιήθηκε στις 6 Ιουλίου 2015. Η επιτροπή μελέτησε επίσης τις εν λόγω προτάσεις νόμου σε συνεδρίες της, που πραγματοποιήθηκαν στις 22, 23 και 29 Ιουνίου 2015, ενώ την πρόταση νόμου υπ’ αριθμόν 2 του επισυνημμένου παραρτήματος η επιτροπή μελέτησε και σε συνεδρία της που πραγματοποιήθηκε στις 25 Μαΐου 2015. Στα πλαίσια των συνεδριάσεων που πραγματοποιήθηκαν επί όλων των υπό συζήτηση προτάσεων νόμου κλήθηκαν και παρευρέθηκαν ενώπιον της επιτροπής η Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, εκπρόσωποι του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως, του Υπουργείου Οικονομικών, της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας, των εργοδοτικών οργανώσεων ΟΕΒ και ΚΕΒΕ, των συνδικαλιστικών οργανώσεων ΠΕΟ, ΣΕΚ και ΔΕΟΚ, της Ένωσης Κυπρίων Συνταξιούχων (ΕΚΥΣΥ-ΠΕΟ), του Παγκύπριου Συντονιστικού Συμβουλίου Εθελοντισμού (ΠΣΣΕ), της Επιτροπής Κοινωνικής Πρόνοιας της Βουλής των Γερόντων, της Κυπριακής Συνομοσπονδίας Οργανώσεων Αναπήρων (ΚΥΣΟΑ), της Οργάνωσης Παραπληγικών Κύπρου (ΟΠΑΚ), της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων (ΠΟΠ), της Παγκύπριας Οργάνωσης Πενταμελούς Οικογένειας (ΠΟΠΟ), του Παγκύπριου Συνδέσμου Μονογονεϊκών Οικογενειών και Φίλων, της Παγκύπριας Ομοσπονδίας Συνδέσμων Γονέων Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες (ΠΟΣΥΓΟΠΕΑ), της Επιτροπής Προστασίας Νοητικά Καθυστερημένων Ατόμων, της Ομάδας Διεκδίκησης Δικαιωμάτων Παιδιών και Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες, καθώς και του Παγκύπριου Ομίλου Ελπιδοφόρος.

Στα πλαίσια συνεδρίας της επιτροπής για τη συζήτηση των προνοιών του νομοσχεδίου, που κατατέθηκε στη Βουλή στις 2 Ιουλίου 2015, κλήθηκαν και παρευρέθηκαν η Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, εκπρόσωποι του Υπουργείου Οικονομικών και της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας.

Σκοπός του νομοσχεδίου είναι η τροποποίηση του περί Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Γενικότερα περί Κοινωνικών Παροχών Νόμου, ώστε να επενεχθούν τα ακόλουθα:

1. Να τροποποιηθούν κριτήρια και να εισαχθούν ειδικές ρυθμίσεις αναφορικά με την ακίνητη ιδιοκτησία και τα χρηματοοικονομικά στοιχεία των αιτητών και/ή δικαιούχων του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος (ΕΕΕ).

2. Να τροποποιηθεί ο ορισμός του όρου “άτομο με αναπηρία”, ώστε να περιλαμβάνει και πρόσωπα με μέτρια νοητική στέρηση.

3. Να ρυθμιστούν διάφορα θέματα διαδικαστικής φύσεως αναφορικά με τη διαδικασία υποβολής και εξέτασης αίτησης για την παροχή ΕΕΕ και για τη διαδικασία εξέτασης των ενστάσεων.

Ειδικότερα, όπως αναφέρεται στην εισηγητική έκθεση που συνοδεύει το υπό αναφορά νομοσχέδιο, το Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, από τη μέχρι σήμερα εμπειρία που απεκόμισε από τη διεκπεραίωση αιτήσεων για την παροχή ΕΕΕ και βάσει των στοιχείων του μητρώου κοινωνικών παροχών που τηρεί, καθώς και με βάση τη διαβούλευση που έχει προηγηθεί, έχει εντοπίσει μια σειρά από διατάξεις της υπό συζήτηση νομοθεσίας οι οποίες χρήζουν τροποποίησης, ώστε αφενός να είναι δυνατή η στήριξη προσώπων τα οποία χρειάζονται την κρατική βοήθεια, αλλά μέχρι σήμερα δεν καλύπτονταν από τις πρόνοιες της νομοθεσίας, και αφετέρου να ρυθμιστούν διάφορα θέματα διαδικαστικής φύσεως που αφορούν την εφαρμογή της εν λόγω νομοθεσίας.

Συγκεκριμένα, με βάση την ίδια εισηγητική έκθεση, με το νομοσχέδιο προτείνονται τα ακόλουθα:

1. Προστίθεται στον ορισμό του όρου “άτομο με αναπηρία” η πρόνοια για μέτρια νοητική αναπηρία.

2. Γίνονται βελτιώσεις στα ακόλουθα θέματα:

α. Αναφορικά με την υποβολή αίτησης από ενήλικο πρόσωπο το οποίο τελούσε υπό τη φροντίδα της διευθύντριας των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, δεν είναι απαραίτητο να είναι φοιτητής, αλλά η εν λόγω διευθύντρια θα καθορίζει ποιες περιπτώσεις χρειάζονται στήριξη στη βάση στοιχείων.

β. Καθορίζεται νέα κατηγορία προσώπων τα οποία θα μπορούν να υποβάλουν αίτηση, νοουμένου ότι αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες προσωπικές συνθήκες, εφόσον αυτές επιβεβαιωθούν από αρμόδιο λειτουργό και υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι υπόλοιπες προϋποθέσεις της νομοθεσίας.

γ. Ρυθμίζεται η διαδικασία υποβολής αίτησης ανίκανων ή και άλλων προσώπων, σύμφωνα με τις σχετικές υποδείξεις της Επιτρόπου Διοικήσεως, ώστε, σε περίπτωση προσώπου το οποίο αδυνατεί να υποβάλει προσωπικά αίτηση λόγω της πνευματικής ή ψυχολογικής ή σωματικής του κατάστασης ή για άλλους παρόμοιους λόγους, η αίτηση να μπορεί να υποβάλλεται από εκπρόσωπό του, χωρίς να χρειάζεται η έκδοση διατάγματος δικαστηρίου που να κηρύσσει το εν λόγω πρόσωπο ως ανίκανο προς δικαιοπραξία.

δ. Προστίθεται διαδικαστικού χαρακτήρα επιφύλαξη, ώστε όσοι έχουν ήδη υποβάλει αίτηση και πληρούν τους όρους σύμφωνα με τις νέες πρόνοιες και ρυθμίσεις της νομοθεσίας, είτε έχει απορριφθεί είτε δεν έχει εξεταστεί ακόμα η αίτησή τους, να μη χρειάζεται να υποβάλουν νέα αίτηση, αλλά μέσω της υποβολής ένστασης να επανεξετάζεται η περίπτωσή τους.

ε. Προστίθεται νέα διάταξη στη νομοθεσία για διαχωρισμό της δυνατότητας της Υπηρεσίας Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας να τηρεί μητρώο κοινωνικών παροχών αναφορικά με τους αιτητές και δικαιούχους των άλλων κοινωνικών παροχών και των δικαιούχων του ΕΕΕ.

3. Αναφορικά με τον υπολογισμό των εισοδημάτων προτείνονται τα ακόλουθα:

α. Η σύνταξη να λαμβάνεται υπόψη ως εισόδημα από το μήνα που πραγματικά ξεκινά να καταβάλλεται στο συνταξιούχο και όχι από πιο πριν. Με αυτό τον τρόπο αποφεύγεται ο συμψηφισμός μελλοντικών πιθανών υπερπληρωμών των δικαιούχων.

β. Να μη συμπεριλαμβάνεται στα εισοδήματα που λαμβάνονται υπόψη το μηνιαίο τιμητικό επίδομα που παραχωρείται από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού.

4. Εισάγονται ειδικές ρυθμίσεις αναφορικά με τα κριτήρια για την ακίνητη ιδιοκτησία και τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ως ακολούθως:

α. Εξαιρείται από τον υπολογισμό της ακίνητης ιδιοκτησίας ιδιοκτησία ύψους μέχρι €100.000, όταν ολόκληρη ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής είναι μη αξιοποιήσιμη λόγω εγγραφής εμπράγματου βάρους.

β. Ρυθμίζεται το μέγεθος της κατοικίας που δε θα λαμβάνεται υπόψη για σκοπούς υπολογισμού της αξίας της στα 300 τ.μ., ανεξάρτητα από τη σύνθεση της οικογένειας.

γ. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν χρηματοοικονομικά στοιχεία μέχρι και €20.000 τα οποία όμως είτε είναι δεσμευμένα είτε ανήκουν σε ανήλικα τέκνα είτε αφορούν δάνεια σπουδών και υποτροφίες είτε είναι αναγκαία σε άτομο με αναπηρία λόγω της αναπηρίας του, δε θα λαμβάνονται υπόψη.

5. Παρέχεται στον προϊστάμενο της Υπηρεσίας Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας η δυνατότητα να λαμβάνει υπόψη μεγάλες αποξενώσεις περιουσιακών στοιχείων, ανεξάρτητα από το εάν συνέβησαν πέραν των δώδεκα μηνών πριν από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης για ΕΕΕ, νοουμένου ότι αυτές πραγματοποιήθηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 2014.

6. Αυξάνεται κατά 20% το επίδομα ενοικίου για όσα άτομα με αναπηρία έχουν σύμβαση ενοικίασης με πιο υψηλό ενοίκιο από το μέγιστο που προβλέπεται στη νομοθεσία, επειδή τα άτομα με αναπηρία χρειάζονται σχετικά πιο μεγάλους χώρους σε σύγκριση με τα άτομα που δεν αντιμετωπίζουν αναπηρία.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον της επιτροπής, οι προτεινόμενες στο νομοσχέδιο τροποποιήσεις και νέες ρυθμίσεις κοστολογούνται συνολικά περίπου σε €10,9 εκατομ. ετησίως.

Περαιτέρω, με βάση τα ίδια στοιχεία οι δημόσιες δαπάνες δεν επηρεάζονται, εφόσον οι απαραίτητες πιστώσεις περιλαμβάνονται ήδη στον προϋπολογισμό του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Σημειώνεται ότι της κατάθεσης του υπό συζήτηση νομοσχεδίου προηγήθηκε η συζήτηση επί των προνοιών των εν λόγω προτάσεων νόμου και εκτενής συζήτηση επί πληθώρας εισηγήσεων τόσο των μελών όσο και μη μελών της επιτροπής, καθώς και όλων των εμπλεκόμενων φορέων και οργανώσεων, ορισμένες από τις οποίες έχουν ενσωματωθεί στις πρόνοιες του εν λόγω νομοσχεδίου.

Σκοπός της πρότασης νόμου υπ’ αριθμόν 2 του επισυνημμένου παραρτήματος, όπως αυτή κατατέθηκε αρχικά στη Βουλή από τους βουλευτές κ. Αντρέα Φακοντή, Σκεύη Κούτρα Κουκουμά και Πανίκκο Σταυριανό εκ μέρους της κοινοβουλευτικής ομάδας ΑΚΕΛ-Αριστερά-Νέες Δυνάμεις, είναι η τροποποίηση του περί Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Γενικότερα περί Κοινωνικών Παροχών Νόμου, ώστε να παρασχεθεί η δυνατότητα υποβολής αίτησης για παροχή ΕΕΕ σε πρόσωπο που είναι χαμηλοσυνταξιούχος και δεν υπέβαλε την εν λόγω αίτηση εντός των προθεσμιών που ορίζονται στο άρθρο 35 του βασικού νόμου.

Ειδικότερα, η προτεινόμενη ρύθμιση αποσκοπεί στην παροχή της δυνατότητας υποβολής αίτησης για παροχή ελάχιστου ΕΕΕ από χαμηλοσυνταξιούχο, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ανάκτηση του επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχου (της λεγόμενης συμπληρωματικής σύνταξης).

Σκοπός της πρότασης νόμου υπ’ αριθμόν 3 του επισυνημμένου παραρτήματος, η οποία κατατέθηκε στη Βουλή από τους βουλευτές κ. Άγγελο Βότση και Αθηνά Κυριακίδου εκ μέρους της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Κόμματος, είναι η τροποποίηση του ίδιου πιο πάνω νόμου, ώστε να προβλεφθούν κυρίως τα ακόλουθα:

1. Δικαίωμα υποβολής αίτησης για παροχή ΕΕΕ να έχει μεταξύ άλλων οποιοδήποτε πρόσωπο έχει συμπληρώσει το εικοστό πέμπτο, αντί το εικοστό όγδοο, έτος της ηλικίας του. Περαιτέρω, το ίδιο δικαίωμα, εκτός από ορφανό πρόσωπο, να έχει και πρόσωπο το οποίο δικαιολογημένα δεν μπορεί να διαμένει με τους γονείς του.

2. Να μην καθίσταται δικαιούχο για παροχή ΕΕΕ πρόσωπο ή αιτητής που κατέχει ακίνητη ιδιοκτησία το ύψος της οποίας υπερβαίνει τις €100.000 και που δεν αποδέχεται την εγγραφή επιβάρυνσης (memo) επ’ αυτής προς όφελος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Περαιτέρω, επί ακίνητης ιδιοκτησίας η οποία δεν υπερβαίνει σε αξία τις €100.000 να μην εγγράφεται επιβάρυνση (memo).

3. Στην περίπτωση που ο αιτητής είναι άνεργος και κατέχει ακίνητη ιδιοκτησία η οποία υπερβαίνει σε αξία τις €100.000, αλλά και δάνεια, να μη λαμβάνεται υπόψη το καθαρό υπόλοιπο μεταξύ των δανείων και της ακίνητης ιδιοκτησίας του, του οποίου η αξία είναι κάτω των €100.000.

4. Αναφορικά με το ύψος των καταθέσεων με βάση το οποίο αποφασίζεται κατά πόσο πρόσωπο καθίσταται δικαιούχο για παροχή ΕΕΕ, προτείνεται δικαιούχο να καθίσταται άτομο με αναπηρία το οποίο έχει καταθέσεις το ύψος των οποίων δεν υπερβαίνει τις €30.000, καθώς και άτομο με αναπηρία το οποίο χρησιμοποιεί αναπηρικό τροχοκάθισμα και έχει καταθέσεις το ύψος των οποίων δεν υπερβαίνει τις €50.000.

5. Να μη λαμβάνονται υπόψη για την παροχή ΕΕΕ καταθέσεις ή άλλα χρηματοοικονομικά στοιχεία τέκνων ηλικίας κάτω των δεκαοκτώ ετών ή χαμηλοσυνταξιούχων το ύψος των οποίων δεν υπερβαίνει τις €16.000.

6. Να μη λαμβάνονται υπόψη για την παροχή ΕΕΕ κινητή ή/και ακίνητη περιουσία ή/και χρηματοοικονομικά στοιχεία του αιτητή ή/και δικαιούχου και οποιουδήποτε μέλους της οικογενειακής μονάδας τα οποία αποξενώθηκαν σε οποιοδήποτε χρόνο πριν από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης για παροχή ΕΕΕ, αν η αποξένωση έγινε με σκοπό την κάλυψη των αναγκαίων εξόδων διαβίωσης του αιτητή ή/και δικαιούχου και των μελών της οικογενειακής μονάδας.

7. Εντός δύο μηνών από τη λήξη κάθε έτους κατά τη διάρκεια του οποίου καταβλήθηκε ΕΕΕ ο δικαιούχος πρέπει να υποβάλει στον προϊστάμενο της υπηρεσίας ένορκη δήλωση, το έντυπο της οποίας να καθορίζεται με διάταγμα του αρμόδιου υπουργού. Η εν λόγω ένορκη δήλωση πρέπει να έχει υπογραφεί ενώπιον πρωτοκολλητή του δικαστηρίου και σε αυτή να δηλώνεται ότι δεν έχει επέλθει οποιαδήποτε αλλαγή στα στοιχεία του όπως αυτά περιλαμβάνονται στην αίτησή του ή σε προηγούμενη ένορκη δήλωσή του ή να δηλώνονται τα στοιχεία του τα οποία έχουν αλλάξει.

8. Στην περίπτωση αιτητή ή/και δικαιούχου ο οποίος παραλείπει να συμμορφωθεί με τις πιο πάνω υποχρεώσεις, να αποκόπτεται η παροχή του ΕΕΕ και, στην περίπτωση που αυτός προβεί σε ψευδή δήλωση, να υπόκειται στην ποινή που προβλέπουν οι διατάξεις του Ποινικού Κώδικα για το αδίκημα της δόσης ψευδούς όρκου.

Σκοπός της πρότασης νόμου υπ’ αριθμόν 4 του επισυνημμένου παραρτήματος, όπως αυτή κατατέθηκε αρχικά στη Βουλή από το βουλευτή του Κινήματος Οικολόγων Περιβαλλοντιστών κ. Γιώργο Περδίκη, είναι η τροποποίηση του υπό συζήτηση νόμου ως ακολούθως:

Σύμφωνα με την έκθεση της Ανεξάρτητης Αρχής Προώθησης Δικαιωμάτων Ατόμων με Αναπηρίες σχετικά με την απαίτηση από το Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων να προσκομίζεται δικαστικό διάταγμα ανικανότητας και διορισμού διαχειριστή, προκειμένου να διασφαλιστεί η πρόσβαση ενήλικων ατόμων με νοητικές ή/και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες στο ΕΕΕ, η Επίτροπος Διοικήσεως έχει κρίνει ότι η συγκεκριμένη ρήτρα παραβιάζει θεμελιώδη δικαιώματα ατόμων με αναπηρία. Συγκεκριμένα, η έκθεση αναφέρει τα εξής: «Τα άτομα με νοητικές ή ψυχοκοινωνικές αναπηρίες βρίσκονται αντιμέτωπα με την εξής αντίφαση: Προκειμένου να ασκήσουν ένα βασικό δικαίωμα, το οποίο εξυπηρετεί την κοινωνική ενσωμάτωση και συμμετοχή τους στην κοινωνία, υποχρεούνται να εμπλακούν σε μια διαδικασία η οποία καταλήγει στη στέρηση άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων τους και αναστρέφει πλήρως την προοπτική ενσωμάτωσης/συμμετοχής τους». Περαιτέρω, αναφέρονται τα εξής: «Η πρόσβαση στο ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα συνδέθηκε με τον περί Διαχείρισης της Περιουσίας Ανίκανων Προσώπων Νόμο, ο οποίος προβλέπει μια μόνο διαδικασία, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την πλήρη στέρηση της δικαιοπρακτικής ικανότητας. Ένα δηλαδή μέτρο πέρα από το απόλυτα αναγκαίο για την προκειμένη περίπτωση, το οποίο δεν είναι “ανάλογο και προσαρμοσμένο στις περιστάσεις του ατόμου” ούτε ανταποκρίνεται στην ανάγκη να διασφαλίζονται οι “κατάλληλες και αποτελεσματικές εγγυήσεις” για αποτροπή της προσβολής των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρίες. Με αυτό τον τρόπο παραβιάζεται το άρθρο 12 της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες στον πυρήνα του, αλλά και η αρχή της αναλογικότητας που κατοχυρώνεται με αυτό». Ως εκ τούτου, με την εν λόγω πρόταση νόμου προτείνονται ρυθμίσεις που αίρουν την πιο πάνω παραβίαση.

Επιπλέον, προτείνονται ρυθμίσεις που θα διευκολύνουν την πρόσβαση ατόμων με αναπηρίες στο ΕΕΕ, εξασφαλίζοντας ότι έχουν πρόσβαση λόγω της αναπηρίας τους και όχι λόγω των εισοδηματικών κριτηρίων που έχουν τεθεί για άλλους δικαιούχους του ΕΕΕ, κρίνοντας ότι η πρόσβαση των ατόμων με αναπηρίες σε κρατική βοήθεια δεν πρέπει να εξαρτάται από την προσωπική τους οικονομική κατάσταση, αλλά να αποτελεί ελάχιστη συνεισφορά του κράτους στην προσπάθεια διασφάλισης της αδιάλειπτης κοινωνικής συμμετοχής τους και διευκόλυνσης της πρόσβασής τους στην αγορά εργασίας.

Περαιτέρω, τροποποιείται ο υπό συζήτηση νόμος, ώστε να μην καθορίζονται με διάταγμα τα έντυπα που πρέπει να συμπληρώνονται από τους αιτητές, αλλά μέσω κανονισμών που εκδίδονται από το Υπουργικό Συμβούλιο. Η ανάγκη για την εν λόγω τροποποίηση προέκυψε από την απαίτηση μέσω διατάγματος της Υπουργού Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων οι δικαιούχοι επιδόματος τέκνου να δώσουν απρόσκοπτη πρόσβαση στους τραπεζικούς λογαριασμούς τους, απαίτηση η οποία κρίνεται ως πράξη υπέρμετρης εξουσίας που παραβιάζει το νόμο περί προσωπικών δεδομένων.

Σκοπός της υπ’ αριθμόν 5 πρότασης νόμου του επισυνημμένου παραρτήματος, η οποία κατατέθηκε στη Βουλή από το βουλευτή κ. Ανδρέα Κυπριανού εκ μέρους της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Συναγερμού, είναι η τροποποίηση των διατάξεων του περί Δημόσιων Βοηθημάτων και Υπηρεσιών Νόμου που αφορούν τη δυνατότητα του διευθυντή των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας να επιβάλλει απαγόρευση επί της ακίνητης περιουσίας αιτητή δημόσιου βοηθήματος, η αξιοποίηση της οποίας κρίνεται από τον ίδιο ως μη εφικτή, προκειμένου να παραχωρηθεί στον αιτητή δημόσιο βοήθημα, ώστε να προβλεφθεί ότι ο πιο πάνω διευθυντής θα μπορεί να επιβάλλει την εν λόγω απαγόρευση, νοουμένου ότι η αξία της περιουσίας του αιτητή, εξαιρουμένης της οικίας στην οποία διαμένει, υπερβαίνει τις €100.000.

Περαιτέρω, η πρόταση νόμου αποσκοπεί στην τροποποίηση των διατάξεων του υπό αναφορά νόμου αναφορικά με την ανάκτηση του ποσού δημόσιου βοηθήματος που καταβλήθηκε σε δικαιούχο, με την προσθήκη προϋπόθεσης για την ανάκτηση, σε περίπτωση που ο δικαιούχος κατά την παροχή οποιωνδήποτε πληροφοριών ή/και στοιχείων ή/και εγγράφων προέβη σε οποιαδήποτε ψευδή ή αναληθή δήλωση ή σε απόκρυψη οποιασδήποτε πληροφορίας ή/και στοιχείων ή/και εγγράφων.

Στα πλαίσια της συζήτησης που διεξήχθη αρχικά επί των προνοιών της πρότασης νόμου της κοινοβουλευτικής ομάδας ΑΚΕΛ-Αριστερά-Νέες Δυνάμεις και έπειτα από σχετικές επισημάνσεις της εκπροσώπου της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας, η πρόταση νόμου διαμορφώθηκε από τους εισηγητές της, ώστε να προβλεφθούν τα ακόλουθα:

1. Θα παρέχεται η δυνατότητα υποβολής αίτησης για παροχή ΕΕΕ από χαμηλοσυνταξιούχο, νοουμένου ότι ο ίδιος και οποιοδήποτε μέλος της οικογενειακής μονάδας δεν αποξένωσε ακίνητη ιδιοκτησία ή/και κινητή περιουσία ή/και χρηματοοικονομικά στοιχεία πριν από την 1η Ιουλίου 2013, δηλαδή έναν και πλέον χρόνο πριν από την ημερομηνία έναρξης της ισχύος της υπό συζήτηση νομοθεσίας. Η πιο πάνω προϋπόθεση τέθηκε, ώστε να καμφθούν οι επιφυλάξεις τόσο του αρμόδιου υπουργείου όσο και της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας περί ενδεχόμενης άνισης μεταχείρισης μεταξύ των αιτητών σε σχέση με τις σχετικές διατάξεις της νομοθεσίας για την αποξένωση ακίνητης ιδιοκτησίας και κινητής περιουσίας.

2. Ο αιτητής δε θα έχει δικαίωμα σε αναδρομική καταβολή του επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχου.

Περαιτέρω, στα πλαίσια της συζήτησης που διεξήχθη τόσο πριν όσο και μετά από την κατάθεση στη Βουλή του νομοσχεδίου, διαμορφώθηκε και το κείμενο της πρότασης νόμου του Κινήματος Οικολόγων Περιβαλλοντιστών από το βουλευτή του, ώστε να περιληφθούν οι ακόλουθες προσθήκες:

1. Γίνεται εισήγηση για τροποποίηση του ορισμού του όρου “άτομο με αναπηρία”, ώστε να περιληφθεί σ’ αυτόν το πρόσωπο με αυτισμό ή με σύνδρομο Down ή με οποιαδήποτε άλλη διαταραχή θα καθορίζεται με διάταγμα που θα εκδίδεται από το Υπουργικό Συμβούλιο. Σημειώνεται ότι η προσθήκη αυτή αποφασίστηκε έπειτα από σχετική ενημέρωση της οποίας έτυχε η επιτροπή αναφορικά με την απόρριψη αιτήματος παιδιού με σύνδρομο Down για ΕΕΕ, με το αιτιολογικό ότι η αναπηρία του δεν κρίθηκε ως σοβαρή ή ολική.

2. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών, οι οποίοι έχουν το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος στη Δημοκρατία, δύνανται να υποβάλουν αίτηση και να καταστούν δικαιούχοι, εφόσον είναι κηδεμόνες ανήλικου τέκνου κυπριακής υπηκοότητας.

3. Καθίσταται δυνατή η υποβολή αίτησης από κηδεμόνα ανήλικου τέκνου κυπριακής υπηκοότητας, ανεξαρτήτως του χρόνου και της διάρκειας διαμονής του κηδεμόνα στη Δημοκρατία.

Περαιτέρω, στο αρχικό στάδιο της συζήτησης που διεξήχθη επί των προνοιών όλων των προτάσεων νόμου, ο πρόεδρος της επιτροπής κ. Αντρέας Φακοντής κατέθεσε εκτενές υπόμνημα με εισηγήσεις σε επιμέρους πρόνοιες της νομοθεσίας για το ΕΕΕ που αφορούν μεταξύ άλλων το ύψος της ακίνητης ιδιοκτησίας και των χρηματοοικονομικών στοιχείων των αιτητών, ώστε να καταστούν δικαιούχοι, καθώς και τις πρόνοιες της νομοθεσίας που αφορούν τα άτομα με αναπηρίες και τους χαμηλοσυνταξιούχους.

Στα πλαίσια της διεξαγωγής της συζήτησης στην επιτροπή επί των προνοιών όλων των προτάσεων νόμου όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς, σύνδεσμοι και οργανώσεις είχαν την ευκαιρία να υποβάλουν τόσο γραπτώς όσο και προφορικώς τις θέσεις και τις εισηγήσεις τους. Σημειώνεται ότι πληθώρα υπομνημάτων έχουν κατατεθεί και αρχειοθετηθεί και βρίσκονται στη διάθεση κάθε μέλους του κοινοβουλίου. Ωστόσο, παρατίθενται επιγραμματικά πιο κάτω ορισμένες από τις επισημάνσεις/θέσεις/απόψεις/εισηγήσεις των εν λόγω φορέων:

1. Λόγω του καθορισμού στο νόμο του ηλικιακού ορίου των είκοσι οκτώ ετών, ώστε να νομιμοποιείται άτομο να υποβάλει αίτηση για ΕΕΕ, αποκλείονται άτομα μικρότερης ηλικίας άνεργα, χωρίς εισοδήματα.

2. Η προϋπόθεση της πενταετούς νόμιμης και συνεχούς διαμονής στη Δημοκρατία για σκοπούς υποβολής αίτησης αποκλείει τους Ευρωπαίους πολίτες και τους Κυπρίους επαναπατριζόμενους.

3. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ακίνητη ιδιοκτησία υπερβαίνει το όριο των €100.000, ωστόσο αυτή είναι υποθηκευμένη έναντι μη εξυπηρετούμενων δανείων και παράλληλα ο αιτητής δεν έχει οποιαδήποτε άλλα εισοδήματα. Για το λόγο αυτό υποβλήθηκε αίτημα αύξησης του πιο πάνω ορίου στις €200.000.

4. Παρατηρείται μεγάλη καθυστέρηση στην εξέταση των αιτήσεων για το ΕΕΕ.

5. Πρέπει να αυξηθεί το όριο των καταθέσεων που έχει καθοριστεί, ώστε να καταστεί κάποιος δικαιούχος του ΕΕΕ. Ειδικότερα, να αυξηθεί στις €30.000 για τα άτομα με αναπηρία και στις €60.000 για τα άτομα με αναπηρία που χρησιμοποιούν αναπηρικό τροχοκάθισμα.

6. Το όριο των 150 τ.μ. για σκοπούς κατοικίας στις περιπτώσεις που ο αιτητής είναι μονήρης και είναι άτομο με αναπηρία να διαγραφεί και ο αιτητής να δικαιούται μέχρι 300 τ.μ., αφού τα άτομα με σοβαρές κινητικές αναπηρίες, τα τετραπληγικά και τα παραπληγικά άτομα φιλοξενούν στο σπίτι τους φροντιστή.

7. Πρέπει να παραχωρηθεί το δικαίωμα υποβολής αίτησης σε χαμηλοσυνταξιούχους οι οποίοι δεν κατέστη δυνατόν να υποβάλουν αίτηση εντός των προβλεπόμενων στο νόμο χρονοδιαγραμμάτων.

8. Δεν πρέπει να ισχύει το κριτήριο της περιουσίας για τους μακροχρόνια ανέργους.

9. Πρέπει να εξαιρεθούν από τις διατάξεις του νόμου για το ΕΕΕ τα άτομα με αναπηρία.

10. Πρέπει να εξαιρείται από το εισόδημα που λαμβάνεται υπόψη για το ΕΕΕ το επίδομα τέκνου ή μέρος αυτού.

11. Ο ορισμός του όρου “άτομο με αναπηρία” πρέπει να τροποποιηθεί, ώστε να μην περιλαμβάνει μόνο τα άτομα με σοβαρή και ολική αναπηρία.

12. Δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ως εισόδημα οι καταθέσεις/γραμμάτια των ανήλικων παιδιών του αιτητή.

H Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων ενημέρωσε συναφώς την επιτροπή σε σχέση με τα ακόλουθα:

Μέχρι σήμερα εξετάστηκαν 39 498 αιτήσεις. Συγκεκριμένα, 17 144 περίπου αιτήσεις από Κυπρίους, εκ των οποίων έχουν εγκριθεί 7 500 οικογένειες, δηλαδή γύρω στα 17 000 πρόσωπα, οι οποίοι επωφελούνται για πρώτη φορά. Περαιτέρω, 641 αιτήσεις υποβλήθηκαν από Ευρωπαίους πολίτες, εκ των οποίων εγκρίθηκαν οι 160, 1 038 αιτήσεις από υπηκόους τρίτων χωρών, εκ των οποίων εγκρίθηκαν οι 355, και 20 675 αιτήσεις από λήπτες δημόσιου βοηθήματος, εκ των οποίων 2 075 δε θα εγκριθούν λόγω του ύψους των καταθέσεών τους. Επιπρόσθετα, υποβλήθηκαν 28 000 αιτήσεις από χαμηλοσυνταξιούχους, για 12 000 εκ των οποίων αναμένεται ο έλεγχος των καταθέσεών τους. Άλλες 900 αιτήσεις θα αξιολογηθούν για παροχή φροντίδας.

Συναφώς, έχουν δαπανηθεί €160 εκατομ. για τους υφιστάμενους λήπτες δημόσιου βοηθήματος, πλέον €42 εκατομ. μέχρι το τέλος του χρόνου, πλέον €6 εκατομ. τα αναδρομικά που θα καταβληθούν σε δικαιούχους. Συγκεκριμένα, το κόστος για την καταβολή του ΕΕΕ ανέρχεται στα €3,5 εκατομ. μηνιαίως γι’ αυτούς που έχουν εγκριθεί, εκτός από τους λήπτες δημόσιου βοηθήματος, πλέον €6 εκατομ. τα αναδρομικά. Επισημαίνεται ότι στα πιο πάνω δεν περιλαμβάνεται η παροχή φροντίδας, η οποία ακόμη να αξιολογηθεί και να κοστολογηθεί, ωστόσο υπολογίζεται ότι θα απαιτηθούν για το σκοπό αυτό γύρω στα €10 εκατομ. Στην εν λόγω εισήγηση για την παροχή φροντίδας περιλήφθηκαν 28 000 οικογένειες χαμηλοσυνταξιούχων. Η αρμόδια υπουργός διευκρίνισε ότι για όσες περιπτώσεις κρίθηκαν επείγουσες παραχωρήθηκε έκτακτη βοήθεια με βάση σχετική πρόνοια της νομοθεσίας. Σύμφωνα με την ίδια, κάθε περίπτωση έχει την ιδιαιτερότητά της και δεν μπορούν όλες οι περιπτώσεις να προβλεφθούν στο νόμο, γι’ αυτό και πρέπει, μέχρι να υπάρξει κοστολόγηση για όλα τα ζητήματα, να παραχωρηθεί η εξουσία στο Υπουργικό Συμβούλιο, το οποίο, αφού θα ενημερώνεται η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, θα εκδίδει διάταγμα καθορίζοντας τις κατηγορίες προσώπων που θα δύνανται να υποβάλουν αίτηση για το ΕΕΕ, ώστε να καταστούν δικαιούχοι, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στο διάταγμα, οι οποίες μπορεί να αφορούν την ακίνητη ιδιοκτησία, τα χρηματοοικονομικά στοιχεία και τον ορισμό της οικογενειακής μονάδας.

Όπως ανέφερε η ίδια, κανένα σύστημα που εφαρμόζεται για πρώτη φορά δεν εφαρμόζεται χωρίς αδυναμίες και κάθε νομοθεσία μπορεί να παρουσιάσει κενά κατά την εφαρμογή της. Σύμφωνα με την ίδια, όλες οι προτάσεις νόμου είναι αξιόλογες, ωστόσο υπάρχουν και άλλα κενά στη νομοθεσία, τα οποία έχουν εντοπιστεί αρμοδίως έπειτα από την εξέταση των ενστάσεων της κάθε περίπτωσης ξεχωριστά. Περαιτέρω, η ίδια δήλωσε ότι αρκετά προβλήματα θα μπορούσαν να είχαν επιλυθεί, εάν στο αρχικό στάδιο της ψήφισης του νόμου για το ΕΕΕ δεν αποστερείτο η ίδια της διακριτικής ευχέρειας να αποφασίζει για ειδικές περιπτώσεις πολιτών που έχουν ανάγκη, αλλά δεν πληρούν τα κριτήρια που καθορίζει η νομοθεσία για το ΕΕΕ, ευχέρεια με την οποία διαφώνησε η πλειοψηφία του σώματος.

Αναφορικά με τα άτομα με αναπηρία, η υπουργός δήλωσε ότι δεν μπορεί να τυγχάνουν της ίδιας μεταχείρισης, γι’ αυτό και πρέπει να γίνει ειδική, ξεχωριστή νομοθεσία. Στο ζήτημα αυτό αναφέρθηκε και ο πρόεδρος της ΚΥΣΟΑ, ο οποίος ενημέρωσε την επιτροπή ότι στο αρχικό στάδιο ενημέρωσης της ΚΥΣΟΑ από την υπουργό για το νόμο για το ΕΕΕ η ίδια η ΚΥΣΟΑ ζήτησε όπως μην εξαιρεθούν τα άτομα με αναπηρία από τις πρόνοιες της νομοθεσίας. Ωστόσο, έπειτα από μελέτη που οι ίδιοι έκαναν, διαπιστώθηκε ότι σε καμιά άλλη χώρα τα άτομα με αναπηρία δεν περιλαμβάνονται στην αντίστοιχη νομοθεσία, γι’ αυτό και τώρα οι ίδιοι ζητούν την ετοιμασία ξεχωριστής νομοθεσίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, στο παρόν στάδιο έχουν διαμορφωθεί κάποιες εισηγήσεις και θα μελετηθούν από την αρμόδια υπουργό, καταλήγοντας ότι πάγιο αίτημα της ΚΥΣΟΑ είναι να διασφαλιστεί πως κανένα άτομο με αναπηρία δε θα απολέσει το δικαίωμά του για ευπρεπή διαβίωση.

Σε μεταγενέστερο στάδιο, στα πλαίσια της κατ’ άρθρον συζήτησης που διεξήχθη επί των προνοιών των προτάσεων νόμου, η αρμόδια υπουργός δήλωσε ότι αυτές συνεπάγονται κόστος το οποίο ανέρχεται στα €200 εκατομ. και άνω και δεν υπάρχει η δυνατότητα υιοθέτησής τους με τον προϋπολογισμό του 2015. Την ίδια θέση εξέφρασε και ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Οικονομικών, ο οποίος υποστήριξε την άποψη ότι οι περισσότερες εισηγήσεις που προτείνονται είναι αντισυνταγματικές, καθότι οδηγούν σε αύξηση της δαπάνης πέραν του προβλεπόμενου κονδυλίου για το ΕΕΕ. Ο ίδιος διευκρίνισε συναφώς ότι το κονδύλι που έχει στη διάθεσή του το Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων για κοινωνικές παροχές για το 2015 ανέρχεται στα €203 εκατομ. περίπου.

Ειδικότερα, η Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων προέβη στις ακόλουθες παρατηρήσεις/τοποθετήσεις:

1. Αναφορικά με την πρόταση νόμου της κοινοβουλευτικής ομάδας ΑΚΕΛ-Αριστερά-Νέες Δυνάμεις, καταρχάς διευκρίνισε ότι μετά το τέλος του μηνός Ιουνίου θα επωφεληθεί της παροχής φροντίδας ένας μεγάλος αριθμός χαμηλοσυνταξιούχων. Περαιτέρω, συμφώνησε ότι στα πλαίσια της χρηστής διοίκησης και εφόσον η ίδια είχε τέτοια εξουσία, θα αποδεχόταν τις αιτήσεις χαμηλοσυνταξιούχων οι οποίοι είτε γιατί είναι υπερήλικες είτε λόγω ασθένειας δεν υπέβαλαν αίτηση για ΕΕΕ εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών. Ωστόσο, δεν μπορεί να αποδεχθεί το γεγονός ότι έπειτα από ένα χρόνο προσπάθειας για τη δημιουργία μητρώου θα δοθεί νέα παράταση στην υποβολή της σχετικής αίτησης. Εξάλλου, όπως ανέφερε η ίδια, δόθηκαν ήδη αρκετές παρατάσεις στην υποβολή της αίτησης από χαμηλοσυνταξιούχους και δεν μπορεί να αποδεχτεί εκ των υστέρων αίτηση από όσους συνειδητά, σύμφωνα με την ίδια, επέλεξαν να μην την υποβάλουν.

2. Όσον αφορά την πρόταση νόμου της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Κόμματος, δήλωσε ότι πλείστες από τις πρόνοιές της ικανοποιούνται από τις σχετικές πρόνοιες του νομοσχεδίου. Περαιτέρω, εξέφρασε τη διαφωνία της σε σχέση με τα ακόλουθα:

α. Τη μείωση του ορίου ηλικίας για το δικαίωμα υποβολής αίτησης, αφού για κάθε έτος που μειώνεται το όριο ηλικίας το κόστος θα είναι πρόσθετα €11 εκατομ.

β. Οποιαδήποτε επιβάρυνση επί ακίνητης περιουσίας επιβάλει το κράτος, υπογραμμίζοντας την πρόθεση όπως διαγραφούν όλα τα memo που επιβλήθηκαν με το δημόσιο βοήθημα.

γ. Την πρόνοια για υποβολή ένορκης δήλωσης για οποιαδήποτε αλλαγή στα στοιχεία της αίτησης για ΕΕΕ, γιατί κάτι τέτοιο συνεπάγεται πρόσθετο διοικητικό κόστος.

3. Σε σχέση με την πρόταση νόμου του Κινήματος Οικολόγων Περιβαλλοντιστών δήλωσε τα ακόλουθα:

α. Αναφορικά με τα άτομα με αναπηρία, ο αυτισμός και το σύνδρομο Down περιλήφθηκαν στη σχετική πρόνοια του νομοσχεδίου, ώστε να εντάσσονται στην κατηγορία της μέτριας νοητικής αναπηρίας.

β. Η απαίτηση για έκδοση διατάγματος ανικανότητας για σκοπούς υποβολής αίτησης από αντιπρόσωπο απαλείφθηκε με σχετική πρόνοια που ενσωματώθηκε στο νομοσχέδιο.

γ. Διαφωνεί πλήρως με την πρόνοια για έκδοση κανονισμών από το Υπουργικό Συμβούλιο σε σχέση με τα έντυπα δήλωσης/αίτησης που υποχρεώνονται να υποβάλουν οι δικαιούχοι άλλων κοινωνικών παροχών για σκοπούς συλλογής στοιχείων και αξιολόγησής τους, δηλώνοντας ότι πρόκειται για διαδικαστικά ζητήματα για τα οποία δε χωρεί χρονοτριβή και πως, αν υιοθετηθεί αυτή η εισήγηση, καταρρίπτεται η πολιτική για τη δημιουργία μητρώου.

4. Αναφορικά με την πρόταση νόμου της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Συναγερμού, δήλωσε ότι μέρος αυτής υιοθετείται μέσα από σχετική πρόνοια του νομοσχεδίου και, όσον αφορά την πρόνοιά της σε σχέση με τις υπερπληρωμές δημόσιου βοηθήματος, οι οποίες, όπως ανέφερε η ίδια, ανέρχονται στα €36 εκατομ. περίπου, έχει ζητηθεί από την ίδια η ακριβής κοστολόγησή τους, ώστε να διαγραφούν όλα τα memo που επιβλήθηκαν με το δημόσιο βοήθημα.

Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, αφού έλαβε υπόψη όλα όσα τέθηκαν ενώπιόν της, διαμόρφωσε τις ακόλουθες θέσεις:

1. Ο πρόεδρος και τα μέλη της επιτροπής βουλευτές της κοινοβουλευτικής ομάδας ΑΚΕΛ-Αριστερά-Νέες Δυνάμεις δήλωσαν ότι εμμένουν στην προώθηση της πρότασης νόμου που κατέθεσαν οι ίδιοι εκ μέρους της κοινοβουλευτικής τους ομάδας και εισηγούνται την ψήφισή της σε νόμο. Αναφορικά με τις πρόνοιες του νομοσχεδίου και των υπόλοιπων προτάσεων νόμου, επιφυλάχθηκαν να τοποθετηθούν κατά τη συζήτησή τους στην ολομέλεια του σώματος.

2. Τα μέλη της επιτροπής βουλευτές της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Συναγερμού δήλωσαν ότι τάσσονται υπέρ των προνοιών του νομοσχεδίου και εισηγούνται την ψήφισή του σε νόμο. Περαιτέρω, τάσσονται εναντίον της πρότασης νόμου της κοινοβουλευτικής ομάδας ΑΚΕΛ-Αριστερά-Νέες Δυνάμεις, ενώ, καθόσον αφορά τις υπόλοιπες προτάσεις νόμου, επιφυλάχθηκαν να τοποθετηθούν κατά τη συζήτησή τους στην ολομέλεια του σώματος.

3. Τα μέλη της επιτροπής βουλευτές της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Κόμματος δήλωσαν ότι συμφωνούν με τις πρόνοιες του νομοσχεδίου. Περαιτέρω, αναφορικά με την πρόταση νόμου την οποία κατέθεσαν οι ίδιοι εκ μέρους της κοινοβουλευτικής τους ομάδας, δήλωσαν ότι, σε σχέση με όσες από τις πρόνοιές της δεν υιοθετούνται από τις πρόνοιες του νομοσχεδίου, επιφυλάσσονται να τοποθετηθούν κατά τη συζήτηση όλων των θεμάτων στην ολομέλεια του σώματος.

4. Το μέλος της επιτροπής βουλευτής του Κινήματος Σοσιαλδημοκρατών ΕΔΕΚ επιφυλάχθηκε να τοποθετηθεί κατά τη συζήτηση όλων των θεμάτων στην ολομέλεια του σώματος.

 

7 Ιουλίου 2015

 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1. Ο περί Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Γενικότερα περί Κοινωνικών Παροχών (Τροποποιητικός) (Αρ. 5) Νόμος του 2015.

2. Ο περί Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Γενικότερα περί Κοινωνικών Παροχών (Τροποποιητικός) (Αρ. 2) Νόμος του 2015.

(Πρόταση νόμου).

3. Ο περί Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Γενικότερα περί Κοινωνικών Παροχών (Τροποποιητικός) (Αρ. 3) Νόμος του 2015.

(Πρόταση νόμου).

4. Ο περί Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Γενικότερα περί Κοινωνικών Παροχών (Τροποποιητικός) (Αρ. 4) Νόμος του 2015.

(Πρόταση νόμου).

5. Ο περί Δημόσιων Βοηθημάτων και Υπηρεσιών (Τροποποιητικός) Νόμος του 2015.

(Πρόταση νόμου).

 

     

    

     © Copyright 2000.  Η Βουλή των Αντιπροσώπων