Αρχείο

    

Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών για το νομοσχέδιο «Ο περί Νομικής Αρωγής (Τροποποιητικός) Νόμος του 2009»

Παρόντες:

Ιωνάς Νικολάου, πρόεδρος Γιαννάκης Θωμά
Σωκράτης Χάσικος Ανδρέας Αγγελίδης
Αριστοφάνης Γεωργίου  

Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών μελέτησε το πιο πάνω νομοσχέδιο σε συνεδρίες της, που πραγματοποιήθηκαν στο διάστημα μεταξύ 18ης Ιουνίου και 19ης Νοεμβρίου 2009. Στα πλαίσια των συνεδριάσεων αυτών κλήθηκαν και παρευρέθηκαν ενώπιον της επιτροπής εκπρόσωποι του Υπουργείου Εσωτερικών, ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Ασύλου και η διευθύντρια του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης του ίδιου υπουργείου, εκπρόσωποι του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, του Γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, της Υπάτης Αρμοστίας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και της Κίνησης για Ισότητα, Στήριξη, Αντιρατσισμό (ΚΙΣΑ). Τα Υπουργεία Εξωτερικών και Οικονομικών, παρ’ όλο που κλήθηκαν, δεν εκπροσωπήθηκαν στις συνεδρίες της επιτροπής.

Σκοπός του νόμου που προτείνεται είναι η τροποποίηση του περί Νομικής Αρωγής Νόμου για την εναρμόνισή του με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο Οδηγία 2005/85/ΕΚ του Συμβουλίου της 1ης Δεκεμβρίου 2005 σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τις διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα. Συγκεκριμένα, σκοπείται η μεταφορά των παραγράφων 2 έως 6 του άρθρου 15 και της παραγράφου 3 του άρθρου 38 της Οδηγίας, που αφορούν το δικαίωμα σε δωρεάν νομική συνδρομή ή και εκπροσώπηση των αιτητών ασύλου και των προσφύγων σε περίπτωση αρνητικής απόφασης αποφαινόμενης αρχής.

Σημειώνεται ότι, όπως ανέφεραν στην επιτροπή οι εκπρόσωποι του Υπουργείου Εσωτερικών, οι υπόλοιπες διατάξεις της Οδηγίας 2005/85/ΕΚ μεταφέρονται στην εσωτερική έννομη τάξη με άλλο εναρμονιστικό νομοσχέδιο που τροποποιεί τον περί Προσφύγων Νόμο, το οποίο κατά το στάδιο εκείνο εξεταζόταν από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εσωτερικών και το οποίο έχει τελικά ψηφιστεί σε νόμο από την ολομέλεια της Βουλής στις 19 Νοεμβρίου 2009. Συναφώς, σημειώνεται ότι η χρονική προθεσμία για την εναρμόνιση με την υπό αναφορά Οδηγία ήταν η 1η Δεκεμβρίου 2007 με εξαίρεση το άρθρο 15 αυτής, το οποίο αποτελεί αντικείμενο του υπό συζήτηση νομοσχεδίου, του οποίου η προθεσμία ενσωμάτωσης ήταν η 1η Δεκεμβρίου 2008.

Ειδικότερα, με τις διατάξεις του υπό συζήτηση νομοσχεδίου, το οποίο κατατέθηκε στη Βουλή την 21η Μαΐου 2009, προβλέπεται η χορήγηση υπό προϋποθέσεις δωρεάν νομικής αρωγής σε αιτητή ασύλου ή πρόσφυγα ο οποίος ασκεί, δυνάμει του άρθρου 146 του συντάγματος, προσφυγή ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά δυσμενούς γι’ αυτόν απόφασης του προϊσταμένου της Υπηρεσίας Ασύλου ή της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφύγων, η οποία λαμβάνεται σύμφωνα με τον περί Προσφύγων Νόμο. Παράλληλα, σκοπείται αφετέρου η προσαρμογή των διαδικασιών της ισχύουσας νομοθεσίας για τη νομική αρωγή ως προς την πιο πάνω χορηγηθείσα αρωγή. Περαιτέρω, για την παροχή της εν λόγω δωρεάν νομικής αρωγής καθορίζονται οι πιο κάτω προϋποθέσεις:

1. Η δωρεάν νομική αρωγή αφορά μόνο την πρωτοβάθμια εκδίκαση της προσφυγής ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δυνάμει του άρθρου 146 του συντάγματος, και όχι την εκδίκαση έφεσης κατά της δικαστικής απόφασης η οποία εκδίδεται στα πλαίσια της εν λόγω πρωτοβάθμιας εκδίκασης ούτε άλλο ένδικο μέσο.

2. Είναι πιθανό να εκδοθεί θετική δικαστική απόφαση στα πλαίσια της εν λόγω πρωτοβάθμιας εκδίκασης της προσφυγής.

Ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως ανέφερε στην επιτροπή ότι για την επιδιωκόμενη με το νομοσχέδιο εναρμόνιση υπήρξε συνεργασία μεταξύ των Υπουργείων Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως και Εσωτερικών όσον αφορά τις θέσεις πολιτικής και τον τρόπο ενσωμάτωσης των συγκεκριμένων διατάξεων της Οδηγίας στον ισχύοντα μηχανισμό παροχής νομικής αρωγής.

Ο εκπρόσωπος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου δήλωσε στην επιτροπή ότι συμφωνεί με τις διατάξεις του υπό συζήτηση νομοσχεδίου.

Οι εκπρόσωποι της Υπάτης Αρμοστίας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και της ΚΙΣΑ διατύπωσαν διαφωνίες, επιφυλάξεις και εισηγήσεις για θέματα που, όπως επισημάνθηκε από τους εκπροσώπους του Υπουργείου Εσωτερικών και του Γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, αλλά και από μέλη της επιτροπής, αφορούν σχετικές ρυθμίσεις του περί Προσφύγων Νόμου και όχι τις ρυθμίσεις του περί Νομικής Αρωγής Νόμου και τη μεταφορά σ’ αυτόν των σχετικών διατάξεων της Οδηγίας.

Ωστόσο, στο στάδιο της μελέτης του νομοσχεδίου την επιτροπή απασχόλησαν ορισμένα ζητήματα που εγέρθηκαν από τους πιο πάνω εκπροσώπους, τα οποία, μεταξύ άλλων, αφορούν τα ακόλουθα:

1. Την επέκταση της παροχής δωρεάν νομικής αρωγής σε αιτητή ασύλου ή πρόσφυγα ο οποίος ασκεί διοικητική προσφυγή ενώπιον της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφύγων, σύμφωνα με τον περί Προσφύγων Νόμο, κατά δυσμενούς γι’ αυτόν απόφασης που λήφθηκε από τον προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου. Ειδικότερα, υποστήριξαν ότι θα πρέπει να παρέχεται δωρεάν νομική αρωγή σε όλα τα στάδια των διαδικασιών εξέτασης τέτοιων αιτήσεων και ότι η ζητούμενη επέκταση του εν λόγω δικαιώματος δεν απαγορεύεται από τις διατάξεις της Οδηγίας, αφού στο άρθρο 5 αυτής προβλέπεται ρητά ότι τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν ή να διατηρούν ευνοϊκότερες ρυθμίσεις, εφόσον αυτές συνάδουν με την Οδηγία.

2. Την παροχή δωρεάν νομικής αρωγής σε όλες τις περιπτώσεις άσκησης προσφυγής ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ανεξάρτητα από την πιθανότητα επιτυχίας ή μη της προσφυγής, καθώς και την παροχή του δικαιώματος σε σχέση με εφέσεις ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου, έτσι ώστε να διασφαλίζεται επίσης η πρόσβαση των αιτητών στη διαδικασία προδικαστικών παραπομπών ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ). Ειδικότερα, εξέφρασαν την έντονη και ουσιαστική διαφωνία τους με την προβλεπόμενη στο νομοσχέδιο προϋπόθεση που αφορά τον περιορισμό του δικαιώματος στην πρωτοβάθμια μόνο διαδικασία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, καθώς και με την προϋπόθεση που αφορά την πιθανότητα επιτυχίας, υποστηρίζοντας επιπρόσθετα ότι οι προϋποθέσεις αυτές, σύμφωνα με την Οδηγία, δεν είναι υποχρεωτικές αλλά είναι δυνητικοί όροι υπό τους οποίους τα κράτη μέλη μπορούν να χορηγούν το υπό ρύθμιση δικαίωμα.

Ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Ασύλου, ερωτηθείς κατά πόσο το Υπουργείο Εσωτερικών είναι έτοιμο να προβεί στη ζητούμενη, σύμφωνα με τα πιο πάνω, επέκταση του δικαιώματος νομικής αρωγής σε όλα τα στάδια της διαδικασίας εξέτασης των υπό αναφορά αιτήσεων, απάντησε αρνητικά.

Αναφορικά με τα πιο πάνω ζητήματα, ο εκπρόσωπος του Γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, μεταξύ άλλων, επισήμανε τα ακόλουθα:

1. Με βάση τις σχετικές διατάξεις της Οδηγίας και την αιτιολογική σκέψη 27 του προοιμίου αυτής, που αναφέρεται στο άρθρο 234 της συνθήκης, η ελάχιστη υποχρέωση της Δημοκρατίας για παραχώρηση δωρεάν νομικής αρωγής αφορά μόνο τις διαδικασίες ενώπιον δικαστηρίου. Συνεπώς, η ελάχιστη υποχρέωση της Δημοκρατίας, με βάση την υφιστάμενη νομοθεσία, εκπληρώνεται με την παροχή του εν λόγω δικαιώματος ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δεδομένου ότι η Αναθεωρητική Αρχή Προσφύγων δεν είναι δικαστήριο αλλά διοικητικό όργανο, όπως προκύπτει από τον περί Προσφύγων Νόμο και τη σχετική νομολογία του ΔΕΚ, η οποία ερμηνεύει ποιο όργανο είναι δικαστήριο.

2. Η παράγραφος 2 του άρθρου 15 και η παράγραφος 3 του άρθρου 38 της Οδηγίας απαιτούν από τα κράτη μέλη να χορηγήσουν νομική αρωγή ή και εκπροσώπηση σε ορισμένα πρόσωπα υπό τους όρους της παραγράφου 3 του ίδιου άρθρου, του άρθρου 15. Η διατύπωση της παραγράφου 3 επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιλέξουν οποιουσδήποτε από τους όρους ή όλους τους όρους, τους οποίους παραθέτει και οι οποίοι περιορίζουν το δικαίωμα της νομικής αρωγής ή και εκπροσώπησης που δέον να χορηγηθεί από τα κράτη μέλη.

3. Με το νομοσχέδιο η εκτελεστική εξουσία προτείνει όπως η χορηγηθείσα εκ της Οδηγίας διακριτική ευχέρεια ασκηθεί, έτσι ώστε να χορηγείται νομική αρωγή υπό όλους τους όρους τους οποίους θέτει η πιο πάνω παράγραφος 3. Συνεπώς, κατά το άρθρο 80.2 του συντάγματος, η άμβλυνση των νομικών όρων που διέπουν τη χορήγηση νομικής αρωγής υπέρ του απολαύοντος αυτής απαιτεί τη συναίνεση της εκτελεστικής εξουσίας ως προς τη σχετική τροποποίηση του νομοσχεδίου, αφού συνεπάγεται αύξηση των εξόδων του κράτους, το οποίο χορηγεί την εν λόγω αρωγή.

Επιπρόσθετα, ο ίδιος εκπρόσωπος, αναφερόμενος στο σχόλιο που διατυπώθηκε από μέλη της επιτροπής για το ενδεχόμενο καταχρηστικής άσκησης του παραχωρούμενου με το νομοσχέδιο δικαιώματος δωρεάν νομικής αρωγής, επισήμανε, μεταξύ άλλων, πως οι τέσσερις όροι που παρατίθενται στην παράγραφο 3 του άρθρου 15 της Οδηγίας είναι πρόδηλα οι μέγιστοι δυνατοί για τα κράτη μέλη τα οποία δικαιούνται να χορηγήσουν νομική αρωγή στα καθοριζόμενα πρόσωπα υπό ευνοϊκότερες αλλά όχι υπό δυσμενέστερες προϋποθέσεις.

Ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Ασύλου δήλωσε στην επιτροπή ότι υιοθετεί όλες τις πιο πάνω απόψεις που διατυπώθηκαν από τον εκπρόσωπο του Γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας.

Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών, αφού έλαβε υπόψη όλα όσα τέθηκαν ενώπιόν της, συμφωνεί με τους σκοπούς και τις επιδιώξεις του υπό αναφορά νομοσχεδίου, γι’ αυτό και ομόφωνα εισηγείται στη Βουλή την ψήφισή του σε νόμο, όπως αυτό έχει κατατεθεί από την εκτελεστική εξουσία.

 

 

 

 

24 Νοεμβρίου 2009

 

 
     

    

     © Copyright 2000.  Η Βουλή των Αντιπροσώπων