Αρχείο

    

Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα για το νομοσχέδιο που τιτλοφορείται «Ο περί της Καταπολέμησης της Εμπορίας και της Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων Νόμος του 2007»

Παρόντες׃

Σοφοκλής Φυττής, πρόεδρος Ελένη Θεοχάρους
Νεόφυτος Κωνσταντίνου Στέλλα Κυριακίδου
Ντίνα Ακκελίδου Ρούλα Μαυρονικόλα

Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα μελέτησε το πιο πάνω νομοσχέδιο σε τέσσερις συνεδρίες της, που πραγματοποιήθηκαν στις 5, 12, 19 και 26 Ιουνίου 2007. Στις συνεδριάσεις αυτές κλήθηκαν και παρευρέθηκαν ο γενικός διευθυντής του Υπουργείου Εσωτερικών, η διευθύντρια του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης και εκπρόσωποι του ίδιου υπουργείου, εκπρόσωποι του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, του Αρχηγείου Αστυνομίας, των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, του Υπουργείου Υγείας, του Υπουργείου Εξωτερικών, του Γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, η Επίτροπος Διοικήσεως, η Επίτροπος Νομοθεσίας και Πρόεδρος του ΕΘΝΟΠΑΔ, εκπρόσωποι των Οργανισμών ΚΙΣΑ, ΣΤΙΓΜΑ, STOP INTERNATIONAL, του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου, της Υπάτης Αρμοστίας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (United Nations High Commissioner for Refugees) και των γυναικείων οργανώσεων Γ.Κ. ΠΟΓΟ και ΓΟΕΚ. Οι γυναικείες οργανώσεις ΓΟΔΗΚ, ΓΟΔΗΣΥ, Σοσιαλιστική Γυναικεία Κίνηση, ΓΟΕΔ και Επιτροπή Ισότητας του Κινήματος Οικολόγων Περιβαλλοντιστών, παρ’ όλο που κλήθηκαν, δεν εκπροσωπήθηκαν στις συνεδρίες της επιτροπής.

Με το παρόν νομοσχέδιο σκοπείται η εφαρμογή της Απόφασης Πλαίσιο 2002/629/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 19ης Ιουλίου 2002 για την καταπολέμηση της εμπορίας προσώπων, της Απόφασης Πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 2003 για την καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας, της Οδηγίας 2004/81/ΕΚ του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2004 σχετικά με τον τίτλο παραμονής που χορηγείται στους υπηκόους τρίτων χωρών που είναι θύματα εμπορίας προσώπων ή συνέργειας στη λαθρομετανάστευση οι οποίοι συνεργάζονται με τις αρμόδιες αρχές.

Περαιτέρω, σκοπείται η εφαρμογή της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πάταξη της Εμπορίας Ανθρώπων, που υπογράφηκε από τη Δημοκρατία στις 16 Μαΐου 2005.

Συγκεκριμένα, το παρόν νομοσχέδιο προβλέπει τα ακόλουθα:

· Την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων σε όλες τις μορφές που αυτή παρουσιάζεται είτε σε εθνικό ή διεθνικό επίπεδο είτε αυτή συνδέεται με το οργανωμένο έγκλημα ή όχι.

· Την καταπολέμηση κάθε μορφής εκμετάλλευσης με σκοπό είτε την εκπόρνευση ή άλλης μορφής σεξουαλική εκμετάλλευση, περιλαμβανομένης της πορνείας, είτε την εκμετάλλευση στην εργασία.

· Την καταπολέμηση της παιδικής πορνογραφίας σε οποιαδήποτε μορφή.

· Την ποινική ευθύνη των νομικών προσώπων, όπως των ταξιδιωτικών μεταφορέων.

· Την προώθηση της διεθνούς συνεργασίας στην έρευνα και δίωξη των πιο πάνω εγκλημάτων.

· Την προστασία και στήριξη των θυμάτων των αδικημάτων αυτών και επιπρόσθετα μέτρα για τα ιδιαίτερα ευάλωτα θύματα, όπως τα παιδιά.

· Το δικαίωμα υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι ή υπήρξαν θύματα εμπορίας ή/και εκμετάλλευσης άδειας διαμονής τουλάχιστον ενός μηνός, με σκοπό να τους παρασχεθεί “προθεσμία περίσκεψης”, ώστε να συνέλθουν και να αποφασίσουν κατά πόσο επιθυμούν να συνεργαστούν με τις διωκτικές αρχές για τη διερεύνηση της υπόθεσής τους. Η συνεργασία αυτή μπορεί να συνίσταται στην παροχή πληροφοριών, στην υποβολή καταγγελίας ή στην κατάθεση μαρτυρίας σε δίκη.

· Τη δημιουργία μηχανισμού ελέγχου εφαρμογής των πιο πάνω μέτρων.

· Τη συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και των μη κυβερνητικών οργανισμών.

Τέλος, προβλέπονται διατάξεις για σκοπούς καλύτερης εφαρμογής του περί της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήματος και Πρωτοκόλλων (Κυρωτικού) Νόμου του 2003 και ιδιαίτερα του Πρωτοκόλλου για την Πρόληψη, Καταστολή και Τιμωρία της Εμπορίας Προσώπων, ιδιαίτερα των Γυναικών και Παιδιών, το οποίο Συμπληρώνει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών ενάντια στο Διεθνικό Οργανωμένο Έγκλημα και του περί της Συμβάσεως περί Καταστολής και Εξαλείψεως της Σωματεμπορίας και της Πορνείας Άλλων (Κυρωτικού) Νόμου του 1983 και του Πρωτοκόλλου στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Σύμφωνα με την εισηγητική έκθεση του Υπουργείου Εσωτερικών, οι πράξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης των οποίων σκοπείται η υιοθέτηση είναι η Οδηγία 2004/81/ΕΚ, η Απόφαση Πλαίσιο 2002/629/ΔΕΥ και η Απόφαση Πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ, όπως αναφέρεται πιο πάνω. Οι πράξεις αυτές άπτονται διαφορετικών πτυχών της καταπολέμησης της εμπορίας προσώπων.

Η Οδηγία 2004/81/ΕΚ αφορά τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες χορηγείται τίτλος παραμονής στους υπηκόους τρίτων χωρών που είναι θύματα εμπορίας προσώπων ή συνέργειας στη λαθρομετανάστευση οι οποίοι συνεργάζονται με τις αρμόδιες αρχές. Η Οδηγία περιλαμβάνει πρόνοιες για παραχώρηση άδειας διαμονής (έξι μηνών) για τα θύματα της εμπορίας ανθρώπων, με στόχο την παροχή κινήτρου συνεργασίας με τις αρμόδιες αρχές, ενώ ταυτόχρονα περιλαμβάνονται ορισμένες εγγυήσεις έναντι καταχρήσεων. Προνοεί επίσης ότι οι ενδιαφερόμενοι υπήκοοι τρίτου κράτους πρέπει να ενημερώνονται για τη δυνατότητα απόκτησης του τίτλου προσωρινής διαμονής και να τους παραχωρείται “προθεσμία περίσκεψης”, ώστε, αν αποφασίσουν να συνεργαστούν με τις διωκτικές αρχές, η απόφαση αυτή να είναι ελευθέρα βουλήσει. Τέλος, οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι δικαιούχοι της εν λόγω άδειας διαμονής έχουν δικαίωμα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένης και ψυχοθεραπευτικής περίθαλψης, όταν χρειάζεται, αλλά και δικαίωμα πρόσβασης στην αγορά εργασίας και συνέχισης της επαγγελματικής τους κατάρτισης και επιμόρφωσης. Τα δικαιώματα αυτά έχουν ως στόχο την απεξάρτηση των θυμάτων από τη σφαίρα επιρροής των δραστών και την παρεμπόδιση της επιστροφής τους στο κύκλωμα εκμετάλλευσης.

Η Απόφαση Πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ για την καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας περιορίζεται στη θέσπιση των ελάχιστων προϋποθέσεων για την επιβολή αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων για την πάταξη της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών τόσο σε φυσικά όσο και σε νομικά πρόσωπα. Επίσης, καλούνται τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι η διεξαγωγή ανακρίσεων ή η άσκηση δίωξης δε θα εξαρτάται από καταγγελία ή κατηγορία από το θύμα, τουλάχιστο για τις περιπτώσεις που αφορούν αδικήματα που διαπράττονται εξ ολοκλήρου ή εν μέρει στην επικράτειά τους ή προς όφελος νομικού προσώπου που είναι εγκατεστημένο στην επικράτειά τους ή αν ο δράστης είναι υπήκοός τους. Τέλος, η Απόφαση Πλαίσιο περιλαμβάνει πρόνοια βάσει της οποίας το κάθε κράτος μέλος πρέπει να λαμβάνει όλα τα δυνατά μέτρα για παροχή της κατάλληλης βοήθειας στην οικογένεια του θύματος, ενώ τα θύματα που καλύπτονται εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των προνοιών της Απόφασης Πλαίσιο 2001/220/ΔΕΥ, σχετικά με το καθεστώς των θυμάτων σε ποινικές διαδικασίες, οι οποίες αφορούν τα ιδιαίτερα ευάλωτα θύματα.

Δεν υπάρχει δυνατότητα διαφοροποίησης ή παρέκκλισης από το κεκτημένο ή ευχέρεια για οποιαδήποτε μεταβατική ρύθμιση.

Περαιτέρω, με το εν λόγω νομοσχέδιο καταργείται ο περί της Καταπολέμησης της Εμπορίας Προσώπων και περί Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Ανηλίκων Νόμος του 2000. Ο προτεινόμενος νόμος καλύπτει, πέραν της σεξουαλικής εκμετάλλευσης, και την εκμετάλλευση της εργασίας (Απόφαση Πλαίσιο 2002/629/ΔΕΥ), αλλά και την αφαίρεση, εμπορία και διακίνηση ανθρώπινων οργάνων (Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη Δράση κατά της Εμπορίας Προσώπων).

Επιπρόσθετα, με τη μεταφορά της Οδηγίας 2004/81/ΕΚ εισάγονται πρόνοιες σχετικά με την παραχώρηση άδειας διαμονής στο θύμα το οποίο συνεργάζεται με τις διωκτικές αρχές, καθώς και η παραχώρηση “χρόνου περίσκεψης”, κατά τον οποίο το θύμα θα μπορεί να αποφασίσει ελεύθερα κατά πόσο θα συνεργαστεί με τις διωκτικές αρχές.

Με τη μεταφορά της Οδηγίας 2004/81/ΕΚ συμπεριλαμβάνονται επίσης πρόνοιες που διασφαλίζουν, πέραν του δικαιώματος συντήρησης και προσωρινής στέγασης, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και ψυχολογική στήριξη, καθώς και μια σειρά από δικαιώματα που θα έχει το αναγνωρισμένο θύμα, όπως ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματά του, ασφάλεια και προστασία από την αστυνομία, δωρεάν υπηρεσίες μετάφρασης και διερμηνείας, αν είναι απαραίτητο, νομική αρωγή και προστασία των προσωπικών του δεδομένων.

Επίσης περιλαμβάνονται πρόνοιες οι οποίες καλύπτουν αδικήματα εμπορίας ατόμων τα οποία γίνονται μέσω του διαδικτύου (Απόφαση Πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ), ενώ ποινικοποιούνται τα νομικά πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορέων, που διαπράττουν τα εγκλήματα που προβλέπονται στο εν λόγω νομοσχέδιο (Απόφαση Πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ και Απόφαση Πλαίσιο 2002/629/ΔΕΥ, Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη Δράση κατά της Εμπορίας Προσώπων).

Για υλοποίηση της προτεινόμενης νομοθεσίας εγκαθιδρύεται πολυθεματική συντονιστική ομάδα, της οποίας θα προεδρεύει το Υπουργείο Εσωτερικών, ως ο εθνικός συντονιστής για την υλοποίηση των μέτρων πάταξης της εμπορίας ατόμων, και θα απαρτίζεται από το Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας ή εκπρόσωπό του, το γενικό διευθυντή του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως ή εκπρόσωπό του, τον Αρχηγό Αστυνομίας ή εκπρόσωπό του, το γενικό διευθυντή του Υπουργείου Εξωτερικών ή εκπρόσωπό του, το διευθυντή του Τμήματος Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων ή εκπρόσωπό του, τη διευθύντρια των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων ή εκπρόσωπό της, το γενικό διευθυντή του Υπουργείου Υγείας ή εκπρόσωπό του, το γενικό διευθυντή του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού ή εκπρόσωπό του, τη διευθύντρια του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης και τον προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου του Υπουργείου Εσωτερικών ή εκπρόσωπό τους, εκπρόσωπο του Εθνικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα της Γυναίκας και εκπροσώπους δύο μη κυβερνητικών οργανώσεων.

Στα πλαίσια της εξέτασης του υπό αναφορά νομοσχεδίου, η επιτροπή διαπίστωσε την ανάγκη ενίσχυσης του Υπουργείου Εσωτερικών με προσωπικό, καθότι θα συντονίζει τις διάφορες δράσεις που προβλέπονται από τη νομοθεσία. Πιο συγκεκριμένα, κρίνεται απαραίτητη η ενίσχυση του Υπουργείου Εσωτερικών με ένα διοικητικό λειτουργό και ένα γραμματειακό λειτουργό. Όλες οι υπόλοιπες υπηρεσίες κρίνεται ότι διαθέτουν τις αναγκαίες υποδομές, μηχανισμούς εφαρμογής και ελέγχου της προτεινόμενης νομοθεσίας, λόγω του ότι εφαρμόζουν ήδη την υφιστάμενη νομοθεσία.

Με το εν λόγω νομοσχέδιο σκοπείται ουσιαστικά η αντιμετώπιση του φαινομένου της εμπορίας ατόμων (σεξουαλική εκμετάλλευση, καταναγκαστική εργασία και διακίνηση ανθρώπινων οργάνων) σε επίπεδο προστασίας, πρόληψης και πάταξης. Η ποινικοποίηση των δράσεων εμπορίας θα βοηθήσει στην εμπέδωση μιας πιο ανθρωπιστικής και δίκαιης κοινωνικής αντίληψης ως προς τα θύματα και θα συνεισφέρει στην αλλαγή των στερεοτύπων που μεταθέτουν το φταίξιμο από το θύτη στο θύμα. Από την εφαρμογή του νομοσχεδίου δεν αναμένονται οποιεσδήποτε οικονομικές επιπτώσεις.

Το Υπουργείο Εσωτερικών, σε συνεργασία με τη Νομική Υπηρεσία της Δημοκρατίας, συνέταξε το νομοσχέδιο αυτό, το οποίο τέθηκε υπόψη των εμπλεκόμενων υπηρεσιών (Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, αστυνομία, Τμήμα Κοινωνικών Υπηρεσιών Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Υπουργείο Υγείας και Υπουργείο Εξωτερικών), των οποίων οι παρατηρήσεις ενσωματώθηκαν στο νομοσχέδιο. Επίσης, ζητήθηκαν οι απόψεις μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΣΤΙΓΜΑ και Κίνηση για Ισότητα, Στήριξη και Αντιρατσισμό), ορισμένες από τις οποίες περιλήφθηκαν στο νομοσχέδιο, διότι κρίθηκε ότι το συμπληρώνουν.

Τέλος, αν και δεν έχουν γίνει σχετικές μελέτες, δεν αναμένεται από την εφαρμογή της προτεινόμενης νομοθεσίας να υπάρξει επιπρόσθετο άμεσο κόστος.

Κατά την πρώτη συνεδρία της επιτροπής η εκπρόσωπος των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων δήλωσε στην επιτροπή ότι οι υπηρεσίες δεν μπορούν να αναλάβουν την αρμοδιότητα που καθορίζεται στο άρθρο 29 του νομοσχεδίου, το οποίο καθιστά τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας αρμόδιες να διαπιστώνουν και να αναγνωρίζουν κατά πόσο πρόσωπο είναι θύμα εμπορίας ή εκμετάλλευσης, διότι δεν έχουν την κατάλληλη υποδομή. Δήλωσε επίσης ότι δεν τέθηκε το ζήτημα υπό συζήτηση, όταν ετοιμαζόταν το νομοσχέδιο, με αποτέλεσμα να ενημερωθούν για την αρμοδιότητά τους αυτή κατά την παρουσίαση του τελικού κειμένου του νομοσχεδίου. Αναφορικά με το θέμα αυτό, ο γενικός διευθυντής του Υπουργείου Εσωτερικών ενημέρωσε μεταγενέστερα την επιτροπή ότι οι αρμόδιοι υπουργοί, οι Υπουργοί Εσωτερικών και Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, μετά από διαβουλεύσεις τροποποίησαν το άρθρο 29, έτσι ώστε οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας να έχουν την αρμοδιότητα να ενημερώνουν για τα δικαιώματα και τις δυνατότητες που έχει δυνάμει του νόμου οποιοδήποτε πρόσωπο ενδέχεται να είναι θύμα δυνάμει των διατάξεων του παρόντος νομοσχεδίου και να το παραπέμπουν άμεσα στην αστυνομία, η οποία πλέον θα είναι αρμόδια να διαπιστώνει και να αναγνωρίζει αν είναι όντως θύμα.

Οι εκπρόσωποι του Γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και του Υπουργείου Εσωτερικών, στα πλαίσια της περαιτέρω συζήτησης του νομοσχεδίου, κατέθεσαν νέο κείμενο νομοσχεδίου με τροποποιήσεις που έγιναν, αφού λήφθηκαν υπόψη οι απόψεις του προέδρου και των μελών της επιτροπής, των αρμόδιων φορέων και των προσκεκλημένων, που αφορούν κυρίως θέματα που άπτονται της καλύτερης λειτουργικότητας του νόμου, όπως είναι π.χ. η καλύτερη ερμηνεία όρων που περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο, η απάλειψη του όρου “ενισχυτική μαρτυρία” για σκοπούς απόδειξης αδικημάτων, η υποχρέωση που έχουν οι εμπλεκόμενες υπηρεσίες να ενημερώνουν το προσωπικό τους για τις πρόνοιες του νόμου και το δικαίωμα του θύματος να έχει την ίδια πρόσβαση στην αγορά εργασίας που έχουν οι Ευρωπαίοι πολίτες κ.λπ.

Όλοι οι προσκεκλημένοι τάχθηκαν υπέρ των διατάξεων του προτεινόμενου νόμου και κάνουν έκκληση στη Βουλή για ψήφισή του.

Υπό το φως των πιο πάνω, ο πρόεδρος και τα μέλη της επιτροπής βουλευτές της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Κόμματος, της κοινοβουλευτικής ομάδας ΑΚΕΛ-Αριστερά-Νέες Δυνάμεις, καθώς και τα μέλη της επιτροπής βουλευτές του Κινήματος Σοσιαλδημοκρατών ΕΔΕΚ εισηγούνται στη Βουλή την ψήφιση του υπό αναφορά νομοσχεδίου σε νόμο.

Τα μέλη της επιτροπής βουλευτές της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Συναγερμού επιφυλάχθηκαν να τοποθετηθούν κατά τη συζήτηση του θέματος στην ολομέλεια του σώματος.

 

26 Ιουνίου 2007

 

 
     

    

     © Copyright 2000.  Η Βουλή των Αντιπροσώπων